Tussen pelgrims, schapen en eindeloze panorama’s

Mijn dag naar Manastir Ostrog in Montenegro begon al vroeg. Ik ben om 6.30 uur opgestaan na een redelijk goede nachtrust. Het was wel behoorlijk warm vannacht, maar gelukkig was het stil. Althans, ik heb niets gehoord. Na de ochtendroutine van klaarmaken, wassen en spullen wegleggen was ik om 8.00 uur klaar, dus het werd tijd om te gaan. Toen zijn we naar de uitgang gereden om de parkeerkosten van €15,– te betalen. Nu dat gebeurd was konden Monty en ik vertrekken. Gelukkig was er geen file die de stad uit wilde, waardoor ik rustig kon doorrijden. Dat zorgde er ook voor dat ik deze keer van de rit en de uitzichten kon genieten in plaats van steeds mijn aandacht bij het verkeer te moeten houden. Want rijden… dat kunnen ze hier niet echt vind ik. Afsnijden, motoren en scooters die je inhalen op de andere weghelft als er tegenliggers aankomen is hier de normaalste zaak van de wereld 😱. Vanochtend had ik daar gelukkig geen last van 😊. Op weg naar Manastir Ostrog – van memorials naar uitzichtpunt Vandaag een aantal stops kort achter elkaar gemaakt. Zo begon mijn route naar het klooster rustig. De eerste stop was bij het Spomenik poginulim borcima sa Grahovca monument wat in het Servisch: Monument voor de gesneuvelde strijders van Grahovac betekent. Dit is een memorial voor de gevallen gesneuvelde strijders van de Slag bij Grahovac in 1858 in tijdens de overwinning op het Ottomaanse leger. Dit was een zeer ruim aangelegde herdenkingsplaats met meer dan voldoende geasfalteerde parkeerplaatsen. Daar heb ik na even rondlopen ook meteen mijn koffiepauze gehouden, omdat ik niet wist wanneer en of er nog andere geschikte stopplaatsen zouden komen. Die waren er deze keer gelukkig wel. Vaak denk ik dat ik wel kan stoppen, maar dan is er niets of is het te smal en moet ik doorrijden.  Mijn 2e stop was ook een memorial: het Trubjela WWII monument. Het monument herdenkt de lokale strijders en veteranen die zijn gevallen tijdens de Balkanoorlogen (1912–1913), de Eerste en Tweede Wereldoorlog. Dat was het enige dat ik kon lezen, want de rest was in het Russisch. Een klein stukje verder lag mijn 3e stop. Daar lag een mooi uitzichtpunt over een laaggelegen meertje waar vele kleine eilandjes in lagen. Hier nog even gesproken met mede-landers die in een in Montenegro gehuurde auto reden. Daarna hebben Monty en ik de rit vervolgd. De laatste kilometers naar Manastir Ostrog – smal, stijl en bochtig Vervolgens was het laatste stuk van de route behoorlijk klimmen. Dit ging over een erg smalle, bochtige weg waarbij ik blij was dat er bijna geen tegenliggers waren. Wel was ik blij dat er op stukken langs de afgronden betonski stubići geplaatst waren. Dit zijn betonnen geleidepalen die de weg markeren en ene gevoel van veiligheid moeten creëren. Door het klimmen werden de vergezichten steeds mooier. En doordat de weg volledig geasfalteerd is, heb ik sneller gereden dan ik vooraf had ingeschat. En dat zorgde ervoor dat ik vroeger dan gedacht aankwam bij Manastir Ostrog, namelijk 12.30 uur. Alvast een heel klein beetje info over het klooster omdat je aan het einde van deze blogpost hierover meer informatie kunt vinden. Manastir Ostrog is een Servisch-orthodox klooster in Montenegro dat tegen een steile rotswand is gebouwd. Het werd in de 17e eeuw gesticht door de heilige Basilius van Ostrog die er ook begraven ligt. En sindsdien is het uitgegroeid tot een belangrijk bedevaartsoord. Aankomst bij het klooster in de rotswand Doordat ik vroeg bij het klooster aankwam heb ik als eerste geluncht onder een soort van pergola, die voor fijne koele schaduw zorgde. Vervolgens heb ik het kleine Servisch-Orthodoxe kerkje bekeken. Van binnen was dit helemaal bedekt met muurschilderingen, oftewel fresco’s. En daarna ben ik aan dit verslag begonnen in de schaduw van een boom achter Monty, omdat ik hier wat meer wind vang. Dadelijk, zo tegen 17.00 uur, ga ik de klim naar boven maken omdat het dan wat afgekoeld is. Terwijl ik dit zit te typen komen er veel pelgrims aan die de nacht in het klooster op een matje willen doorbrengen. Ik verwacht zo tegen 19.30 uur wel weer terug te zijn bij Monty. Dus een update van hoe het bij het klooster was moet nog even wachten. Dus: “tot later vandaag.” Met de pelgrims omhoog naar Manastir Ostrog Het is niet later vandaag maar de volgende dag, 20 juli geworden. Gisteren heb ik tegen vijf uur mijn spullen gepakt om naar boven, naar Manastir Ostrog, te lopen. Het zou ongeveer 20 minuten duren om via de trappen boven te komen. Dan moet je niet denken dat het mooie stenen trappen waren maar het waren trappen gemaakt van rotsblokken die hapsnap naast en boven elkaar lagen. Kortom het was dus steeds goed opletten waar de voeten neer te zetten. Ik was blij toen ik eindelijk boven was want het was best een lange loop zo naar boven. Onderweg kwam ik de nodige pelgrims tegen die op blote voeten vanuit de parkeerplaats naar boven liepen. Petje af voor hen! Toen ik boven was moest ik bij de poort een soort van wikkelrok aan want met blote benen mocht niet. Wel mocht ik in mijn topje naar binnen – eigenlijk moeten de schouders bedekt zijn maar er liepen meer mensen in een topje rond dus mijn blouse niet aangetrokken. Hier werd verder ook door niemand iets van gezegd. Toen ik de kloosterpoort doorliep was er nog een dienst aan de gang. De pelgrims zaten of lagen op matjes en dekens op de grond te luisteren naar de woorden en gezang van de priester. Ze lagen hutje mutje tegen elkaar aan. Het waren er dan ook gigantisch veel. Ik zou er zelf niet aan moeten denken om zo de dag en nacht door te brengen. Echter, voor de Orthodox Servische gelovigen is het een belangrijk bedevaartsoord. En dat geldt zeer zeker voor wie naar Manastir Ostrog komt. Stap voor stap naar Sint-Basilius Terwijl ik me door de mensenmassa

Wanneer van Kroatië naar Montenegro nét anders begint dan gepland

Vanochtend, 16 juli, werd ik tegen 7.30 uur wakker met het idee dat ik rond 9.00 uur zou gaan beginnen met mijn route van Kroatië naar Montenegro. Dat werd een ruim uurtje later omdat ik gisteren vergeten was mijn GoPro‑footage op de laptop te zetten. En wat bleek: er was niet genoeg ruimte op de harde schijf. En dus mocht ik eerst een map met andere footage kopiëren naar de losse harde schijf. Richting Maglić … en dan slaat de twijfel toe Maar goed, uiteindelijk rond 10.00 uur vertrokken vanaf mijn P4N plekje in de Valley of Heroes voor mijn rit van Kroatië naar Montenegro richting Maglić mountain. Echter, bij aankomst bij de afslag ernaartoe ging ik twijfelen. Er was iets – ik weet niet wat – wat me tegenhield om de weg in te rijden. De keuze die de route van Kroatië naar Montenegro omgooit Dus eerst Monty aan de overkant geparkeerd, waar een klein restaurantje zat. Toen nogmaals op de kaart gekeken onder satelliet‑view, maar ik bleef twijfelen of ik er wel verstandig aan deed om naar boven te rijden. Ook gevraagd aan de jongens van het restaurant en volgens hen zou het prima moeten kunnen. Maar omdat ik bleef twijfelen, besloten om het niet te doen. Want zoals ik altijd tegen mijn leerlingen zeg: “bij twijfel niet doen”, bij hen ging het dan wel om antwoorden verbeteren maar toch… Wanneer de route zichzelf herschrijft Uiteindelijk besloten om een dag eerder op weg te gaan van Kroatië naar Montenegro. Voor de route maakte het niet uit, want ik moest toch een gedeelte dezelfde route rijden als gisteren. En dus gingen we weer door Tjentište Valley, maar deze keer van de andere kant. En net als gisteren was het een erg mooi stuk. Alleen asfalt, maar het uitzicht maakt alles goed Vandaag hebben Monty en ik alleen maar asfalt gezien om op te rijden. Maar dat is niet erg voor een dag, want er zal nog genoeg offroad langskomen. Ondanks dat het een asfaltweg was, was de gehele rit vandaag toch erg mooi 😊. Doordat Monty en ik veel in en op de bergen reden hadden we fantastische vergezichten. Mlini bereikt: boodschappen, eten en rust  Omdat we naar verhouding vrij laat waren vertrokken, heb ik niet de geplande track van Kroatië naar Montenegro gereden. Monty en ik hebben tot Mlini, Kroatië gereden en zijn daar tegen vieren op camping Kate aangekomen. Nadat we eerst bij de lokale Lidl boodschappen hadden gedaan. Ik moet zeggen dat het wel weer fijn was om naar een Lidl te kunnen gaan en meer keuze te hebben dan in BiH het geval was. Nu weer boodschappen aangevuld die ik bewust niet in BiH had gekocht omdat ik wist dat ik bij deze Lidl een stop zou maken. Na de Lidl stop mocht Monty ook weer eten. Hij had honger want hij slurpte zo’n 30 liter diesel op 😉. Kilometers maken richting Kotor, Montenegro Behalve dan het rijden over een mooie asfaltweg met toffe vergezichten hebben we vandaag niets anders gedaan. Het was dus gewoon een reisdag, een dag om wat kilometers te maken. Ik denk dat we ca. 130 km gereden hebben. Dat is niet mega veel… maar wel genoeg. Het zorgt er in ieder geval voor dat de afstand naar mijn volgende stop in Kotor, Montenegro nog maar iets van 70 km is. En volgens de GPS kunnen we dat in ongeveer 2½ uur rijden. Monty en mezelf kennende zal het wel een tikkie langer duren, maar in een halve dag zullen we er wel zijn. Of dat morgen al gaat zijn weet ik nog niet, want het zou zomaar kunnen dat ik in Mlini één dag langer blijf voordat ik verder ga in de richting van Kotor, Montenegro. Goede nacht en tot morgen! Rustdag onderweg van Kroatië naar Montenegro Het is nu niet meer morgen maar inmiddels overmorgen, vrijdag 18 juli. Gisteren, 17 juli, ben ik op camping Kate gebleven om een dagje bij te tanken en heb dan ook niet erg veel gedaan behalve een beetje luieren dan. Half wakker op weg van Kroatië naar Montenegro Vanochtend, 18 juli, voor 6.30 de wekker gezet om verder te reizen van Kroatië naar Montenegro. En oef wat is dat vroeg maar dat krijg je als je een tijdje pas tegen achten bent opgestaan. Na het aflopen van de wekker opgestaan, gedoucht, thee gezet en dingen opgeruimd. Afgelopen nacht redelijk maar niet geweldig geslapen omdat er een kleine storm woedde. Gelukkig niet zo erg als de vorige keer in Kroatië maar toch hard genoeg om een paar keer wakker van te worden. Mlini uit, op weg naar Kotor Uiteindelijk was ik om 8 uur klaar om te gaan rijden. Zogezegd zo gedaan en rechtsaf de camping afgeslagen omdat je alleen maar rechtsaf mocht. Gelukkig wist ik inmiddels dat een paar honderd meter voorbij de camping een bushalte zat waar je een illegale U-turn kon maken. Dat dan ook gedaan en daarna nog 5 km gereden om bij de Lidl nog wat dingen in te slaan. Nu er toch eentje zo dichtbij zat…. Uiteindelijk net over negen bij de Lidl weggereden. En toen kon de rit naar Kotor, Montenegro  echt beginnen. Van doorrijden naar wachten: van Kroatië naar Montenegro De rit zelf was niet erg spannend. Ik had steeds een redelijk tot goed wegdek wat me aardig liet doorrijden. Pas toen ik bij de grens van Kroatië naar Montenegro kwam ging het langer duren. Voor de douane van Kroatië stond al een redelijke rij en die herhaalde zich bij de douane van Montenegro. Bij deze grensovergangen moest ik niet alleen mijn paspoort laten zien maar ook de RDW-registratiekaart. Dat was een eerste keer voor mij. Al met al duurde het iets van een uur, denk ik, voordat ik beide grensposten door was. Eerste kilometers in Montenegro In Montenegro merkte ik wel meteen dat de weg slechter was dan de Kroatische. Verder was de omgeving wat verschillend maar niet echt opzienbarend. Het enige wat echt

Gravelroute naar Spomenik Sutjeska: over ruige bergwegen naar de Valley of Heroes

De dag die onschuldig start, de gravelroute naar Spomenik Sutjeska niet De gravelroute naar Spomenik Sutjeska stond vandaag op het programma, maar eerst begon de dag gewoon rustig op mijn afgelegen wildkampeerplekje zoals de meeste reisdagen. Vannacht heerlijk geslapen op mijn afgelegen wildkampeerplekje bij Orlovačko Jezero. Het was heerlijk afgekoeld – en ik was dus erg blij met mijn winterdekbed. Vanochtend, 15 juli, tegen 7.30 uur opgestaan om te voorkomen dat ik weer terug in slaap zou vallen. Toen ik opstond was het nog een beetje bewolkt, maar de wolken zouden redelijk snel verdwijnen. Nadat ik gewassen en aangekleed was, alles in Monty op de juiste plek gelegd en de GoPro’s klaargelegd, wilde ik niet vertrekken van Orlovačko Jezero voordat ik er een rondje omheen had gelopen. Dat lukte helaas niet helemaal, dus bleef het bij een half rondje. Koffie op, motor aan – op weg de bergen in. Na terugkomst maakte ik eerst een bakkie koffie, omdat ik niet wist wanneer ik weer een stopplaats tegen zou komen. Rond 9.30 uur was ik zover om te vertrekken, laat voor mijn doen maar wel fijn. Een laat vertrek omdat ik wist dat de rit van vandaag redelijk kort zou zijn – ca. 50 km. Van deze 50 km waren de eerste 20 à 25 km op gravel, de rest zou asfalt zijn van wisselende kwaliteit. Het gravelstuk varieerde enorm in kwaliteit, waardoor sommige stukken stevig waren en andere juist los en rotsachtig. Iets wat ik vooral in bochten lastig vind. Onderweg Monty even gestopt om een praatje te maken met Tsjechische overlanders, een gezin met vier kinderen en een hond die reisden in een 50 jaar oude camper. Stenen, grip zoeken op de gravelroute naar Spomenik Sutjeska Daarna weer verder naar Valley of the Heroes en genoten van de toffe vergezichten, rotspartijen en de stukken waar ik tussen de bomen doorreed. Gelukkig kwam ik bijna geen tegenliggers tegen, en als dat wel zo was, was er net 😊een breder stukje gravel om elkaar te passeren. Na zo’n 20 kilometer gravel was ik blij dat ik weer asfalt onder de wielen had, al moet je dat niet vergelijken met Nederland. De natuur was op sommige plekken duidelijk het asfalt aan het terug claimen, waardoor de weg steeds slechter werd. En dus hadden we overhangende bomen, verdwenen asfalt en de nodige flinke gaten in de weg. Op een mooi stukje op de gravelroute naar Spomenik Sutjeska vond ik een pauzeplek met super uitzicht op de bergen. Deze plek kwam als geroepen want ik had alweer zo’n twee uur gereden. Keren, terug richting van Valley of the Heroes Daarna werd de weg steeds slechter en moest ik op een gegeven moment omdraaien omdat de weg eindigde in een ravijn. Ik had gehoopt van de ene Dangerous Road naar de andere te kunnen rijden, maar dat zat er niet in. Gelukkig kon ik Monty redelijk makkelijk keren en mochten we een deel van dezelfde weg terugrijden. Stoppen, opnieuw proberen en weer doorgaan Het optrekken vanuit stilstand omhoog – wat ik ook nu weer moest doen – blijf ik lastig vinden, zeker op een dag waarop ik de gravelroute naar Spomenik Sutjeska rijd en niet weet wat de weg verderop nog voor me in petto heeft. De verhouding koppeling/gas is nog niet wat het moet zijn. Met een paar keer afslaan, opnieuw starten en nog eens proberen lukte het me na de vierde of vijfde poging om weg te komen. Geen fijne momenten. Frustratie barst dan best wel los. Maar goed, oefening baart kunst. We rollen weer, op weg naar Valley of the Heroes Na de niet-geplande oefening in wegrijden op een steile helling vervolgde ik mijn weg. Gelukkig merkte ik dat ik toch weer snel ontspande doordat de opgebouwde frustratie weg ebde. Wat hierbij goed hielp was dat de omgeving prachtig is. Zelfs op de stukken waar de weg slechter werd, zeg maar gerust meer gat dan weg 😉, bleef ik van de mooie uitzichten genieten. Uiteindelijk kwam ik weer op goed asfalt terecht en kon ik het laatste stuk op weg naar Valley of the Heroes ontspannen rijden. Ik was blij dat de weg me niet opnieuw verraste met losse rotsblokken zoals eerder op weg naar Valley of the Heroes. Tegen 14.00 uur kwam ik aan op “mijn” P4N plekje wat een grasveld achter een restaurant is dat tegenover het Sutjeska Memorial Monument ligt. Aankomst bij het Battle of Sutjeska Memorial Monument Na aankomst eerst een late lunch gemaakt, wat gelezen en een tukkie gedaan. Daarna liep ik naar de overkant van de weg om het Battle of Sutjeska Memorial Monument te bezoeken. Om bij het monument te komen moet je eerst een berg traptreden op, in de vorm van een infinity‑teken. Waar dit monument voor staat Om te snappen waar dit monument voor staat eerst een heel klein stukje geschiedenis: In The Valley of Heroes werd in 1943 de slag bij Sutjeska gevochten, waarbij Duitse en Italiaanse troepen probeerden de partizanen uit te schakelen en Tito gevangen te nemen. Dat lukte niet, want ondanks de enorme overmacht wist een groot deel te ontsnappen, al kostte dat wel duizenden mensen het leven. In 1971 is hier ter nagedachtenis aan deze slag een monument neergezet. En ik moet zeggen het is een erg indrukwekkend monument dat 19m hoog is en gemaakt is van wit beton. Het beton drukt symbolisch de ruige natuur van Sutjeska uit. En de witte kleur van het monument, waarin je vluchtende mannen ziet, is dezelfde kleur als de kleuren van de rotsen op de bergen. Slag bij Sutjeska en werk op de heuvel Toen ik eenmaal boven was heb ik daar even gezeten om de enormiteit van de gebeurtenissen van 1943 en de omgeving op me te laten inwerken.  Daarna nog een beetje rondgelopen voordat ik weer via alle traptreden naar beneden mocht lopen. Tijdens het naar beneden lopen waren er de nodige mensen aan het werk om het hooi van de steile helling waar het monument op ligt

Leven op standje hittegolf… en dan Orlovačko Lake

De rit naar Mostar en Blagaj begint rustig De rit naar Mostar en Blagaj begon vanochtend, zondag 29 juni, met een beetje uitslapen. Deze eerste etappe naar de tussencamping bij Mostar was namelijk niet zo lang: ongeveer 60 km. Het was geen bijzondere route, maar we reden wel langs de Neretva-rivier, wat af en toe mooie uitzichten gaf. Helaas waren veel parkeerplaatsen langs de rivier bezaaid met afval. Daardoor werden de uitzichten ineens een stuk minder mooi. Ook de wind werkte niet mee, want die stond verkeerd. Daardoor was een koffiestop op een redelijk schone parkeerplaats geen optie. Bovendien had ik de storm in Kroatië nog vers in mijn geheugen. Een herhaling van de wind die met de afsluitklep van de trap speelde, wilde ik voorkomen. Daarom besloot ik door te rijden naar Camping Lora in Mostar. Aankomst in Mostar: hitte en direct de schaduw in Rond twaalven kwam ik aan op Camping Lora. Nadat ik een plekje voor Monty had gevonden, combineerde ik mijn koffiestop met de lunch. Zo kon ik meteen even bijkomen in de schaduw na de warme rit. Daardoor werd het een rustig begin van deze etappe richting Mostar en Blagaj. Terwijl ik in de schaduw zat te lezen, werd ik ongemerkt lek gestoken door muggen. Helaas had ik dat op dat moment nog niet door. Na een tijdje kwam de zoon des huizes langs met een bakje watermeloen. Dat was een heerlijk welkom en hielp goed om af te koelen 😊. Verder heb ik die dag weinig gedaan. Ik begon aan vlog 4, kookte wat eten en keek wat tv. Blijkbaar had ik rust nodig na de enerverende eerste dag van de rit naar Mostar en Blagaj. Nog een korte etappe binnen de rit naar Mostar en Blagaj De volgende ochtend, 30 juni, begon ik de dag rustig met uitslapen, omdat de rit van vandaag nog korter was dan die van gisteren: ongeveer 25 km. Wel moest ik eerst boodschappen halen voor een paar dagen en tanken. Daarom duurde de rit uiteindelijk zo’n 90 minuten. Zo kwam ik al rond 11.00 uur aan op de camping in Blagaj – P4N River Camp Aganovac. Hier besloot ik vier nachten te blijven, zodat ik tijdens de hitte lekker in de schaduw kon werken aan blog en vlog. Want ook hier was het flink warm. En zo sloot ik dit deel van de rit naar Mostar en Blagaj af. Schuilen voor de hitte tijdens de route richting Mostar en Blagaj Na aankomst parkeerde ik Monty en zette ik mijn stoel en tafel buiten in de schaduw neer. Eerst genoot ik van een kop koffie, en later op de dag wisselde ik dat af met lezen op mijn Kindle en werken op mijn laptop. Door de hitte zat een bezoek aan Blagaj er eigenlijk niet in. Na de lunch werkte ik verder aan vlog 4, zodat die nu bijna af was. En daarna las ik nog een stuk in mijn boek. Helaas bleek ik opnieuw een doelwit voor muggen en andere insecten. Het anti-muggenspul uit Nederland werkte hier nauwelijks ☹. Daarom vroeg ik de campingeigenaar om advies. Die gaf me meteen een anti-jeukcrème, die gelukkig veel beter werkte dan Prikweg. Ook stak hij citronella-spiralen aan om de insecten op afstand te houden. Die spiralen deden me denken aan Malawi, waar we ze ook gebruikten. Tevens gaf hij me een paar muggenlampen die ik ook mocht uitproberen, wat fijn was met al die vervelende muggen. Werken in de schaduw met muggen als onuitgenodigde collega’s Vandaag, dinsdag 1 juli had ik een volledige kantoordag, maar dan wel eentje buiten in de schaduw. De hele ochtend werkte ik aan vlog 5, die inmiddels live staat 😊. Daarna gebruikte ik de middag voor het afmaken van blog 2, waarna die de volgende dag online kon. Later, aan het einde van de middag, liep ik nog naar de apotheek en supermarkt voor anti-jeukcrème, muggenspiralen en een aansteker. Dan had ik een voorraadje voor onderweg. En kon ik de spiralen blijven gebruiken als ik buiten zat. Ondertussen zaten mijn benen inmiddels volledig onder de muggenbeten. Omdat ze flink jeukten, krabde ik ze helaas ook open. Helaas horen muggen blijkbaar gewoon bij deze periode van de reis. Zo warm dat niets meer lukt Op 2 juli was het ongeveer 35°C, vergelijkbaar met de temperaturen in Nederland. Volgens de voorspellingen zou het nog een aantal dagen zo mega, super warm blijven. Daardoor zag elke dag er ongeveer hetzelfde uit, want het was simpelweg veel te heet om iets te ondernemen. Een onverwachte onderbreking van de rit naar Mostar en Blagaj En dan is het ineens zondag 13 juli. Blijkbaar ben ik een paar dagen vergeten te beschrijven toen ik in Blagaj was. Maar goed, daar ben ik dan ook de camping niet af geweest vanwege de tropische hitte. Op 4 juli moest ik terug naar Sarajevo omdat ik onverwacht naar Nederland moest vanwege een sterfgeval. Dus nam ik contact op met Camping Sarajevo met de vraag of Monty daar mocht blijven tijdens mijn verblijf in Nederland. Gelukkig was dat geen probleem. En het gaf mij veel rust omdat ik wist dat hij veilig stond. Op 6 juli vloog ik naar Schiphol en nam daarna de trein naar Eindhoven, waar mijn broertje me ophaalde. Ik bleef bij hem tot mijn terugvlucht op 12 juli. Omdat er geen directe vlucht was, moest ik beide keren overstappen in Wenen, wat zorgde voor lange reisdagen. Met als gevolg dat ik de 13e pas rond 00.30 ’s nachts weer op Camping Sarajevo was. Daarom heb ik deze dag gebruikt om uit te rusten van de lange reisdag en om mijn nieuwe GoPro microfoons in te stellen. Hierdoor zijn er hopelijk vanaf nu geen geluidsproblemen meer. Terug in Sarajevo en meteen aan de slag met een waterlek Nu dan eindelijk naar vandaag, 14 juli, een dag waarop ik na die vermoeiende en emotionele dagen weer verder kon met het vervolg na de rit naar Mostar en Blagaj. Als gevolg van die inspannende

Gravel, afgronden en wilde paarden: 4WD-avontuur op Bjelašnica-plateau

Rit naar Lukomir, Bosnië: Sarajevo achter ons, bergen in zicht Rit naar Lukomir, Bosnië begint vanochtend 28 juni. Het is een mooie zonnige dag om één van de meest authentieke dorpjes van Bosnië Herzegovina te bezoeken: Likomar. Het dorp ligt heerlijk hoog in de bergen op het Likomar plateau.Echter, voordat we naar Likomar konden vertrekken, moest ik eerst nog wat dingen regelen. Dus vulde ik de watertank, betaalde de camping, tankte, haalde geld uit de muur en deed boodschappen. Gelukkig lagen de Hipermarkt Bingo, het benzinestation en de ATM dichtbij Camping Sarajevo, Wat het lekker handig maakte 😊. Verdwaald en gevonden: keuzes maken richting bergdorp Lukomir De eigenlijke rit naar Lukomir begint pas echt rond 10 uur, want toen waren alle boodschappen gedaan. Eindelijk konden we Sarajevo uitrijden, de bergen in. Het eerste stuk ging gewoon over asfalt. Maar bij het Olympische skigebied Bjelašnica (1984) was de gps niet heel duidelijk. Daarom vroeg ik in een hotel en outdoorwinkeltje om hulp. Dit gebeurde nadat ik al een paar keer verkeerd was gereden 🙃. Ik denk dat ik daar zo’n 45 minuten mee verdaan heb.Nu ja, niet helemaal, want met de meid in de outdoorwinkel had ik een leuk gesprek. Ze bleek studente IT te zijn, en we praatten over haar studie, dromen en reizen. Bovendien gaf ze me twee opties om bij Lukomir te komen. Waardoor ik nu wist welke kant ik op moest voor Lukomir. Smalle wegen en 4WD-uitdagingen richting Lukomir, Bosnië Uiteindelijk koos ik voor de optie waarvan het eerste gedeelte asfalt zou zijn, wat me prettiger leek. Bij de andere mogelijkheid moest ik een heel smalle weg nemen, vol gaten en heel steil omhoog vanuit bijna stilstand. Dus besloot ik voor de eerste met gedeeltelijk asfalt optie te gaan. Die kwam uiteindelijk ook op dezelfde gravelweg naar Lukomir uit. Tijdens deze rit naar Lukomir, Bosnië, over de smalle bergwegen merkte ik goed hoe uitdagend de route was. En tegelijkertijd genoot ik volop van de fantastische uitzichten onderweg. Gravel, afgronden en avontuur tijdens de rit naar Lukomir, Bosnië Vanaf het moment dat ik het gravel bereikte, reed ik regelmatig over stukken weg die tegen of net buiten mijn comfortzone lagen. De weg was erg smal en vaak steil omhoog. Waarbij aan één kant een afgrond lag. Bovendien bestond de weg uit gravel en losse grote stenen. Soms zat er veel hoogteverschil tussen de linker- en rechterkant van de weg. Hierdoor zat ik soms 30 cm hoger of lager aan de ene kant dan aan de andere. Op die momenten zat mijn hart soms echt in mijn keel, want dat vind ik nog steeds best eng. Ook gingen we af en toe glijdend en schuivend door de bochten, omdat de behoorlijk grote stenen los lagen. 4WD aan en gaan met die banaan 😉 Tijdens de rit naar Lukomir, Bosnië reed ik vandaag voor het eerst bijna de hele dag in 4WD. Daarbij stond ook nog de extra powerknop aan. Wat echt nodig was tijdens deze rit naar Lukomir. Boven de 2e versnelling ben ik niet uitgekomen. En zelfs die gebruikte ik nog maar heel af en toe. Pas op de terugweg van Lukomir, toen we weer asfalt hadden, kon ik de 2e en 3e versnelling gebruiken. Kortom, de snelheid kwam denk ik niet boven de 15 km per uur op de gravel- en rotsstukken. Uiteindelijk heb ik tijdens deze rit naar Lukomir, Bosnië, 85 km afgelegd in een uurtje of 9, inclusief stops. Rustmoment in de bergen: simpel en puur Na mijn aankomst in Lukomir heb ik koffie gedronken in een klein, eenvoudig restaurantje. Daar stonden zelfgemaakte houten banken met kleden als zitplaatsen. Daarna ben ik door het dorp gelopen en kreeg ik een grote schaapshond als vriend. Het was een lieve, vriendelijke hond, maar hij had helaas geen staart en oren meer ☹. Nu ja, hij had alleen nog een stompje. Een herdershond met een verhaal: rauwe realiteit in de bergen De reden dat de oren en staart worden afgesneden (gecoupeerd) bij de Bosnische Tornjak (herdershond) is om ze te beschermen tijdens hun werk. Want deze herdershonden beschermen de kuddes tegen wolven en beren. Omdat oren en staarten kwetsbare lichaamsdelen zijn bij een bijtgevecht, worden ze ingekort om te voorkomen dat de hond ernstig gewond raakt of doodbloedt. Helaas wordt dit in veel plattelandsgebieden nog steeds gezien als een noodzakelijke ingreep voor de veiligheid van de hond.Deze lieve hond liep gezellig een stukje met me mee. Zo kon ik hem knuffelen en zijn koppie kroelen. Ik denk niet dat hij dat vaak meemaakte, want hij keek oh zo zielig uit zijn ogen. Wat het knuffelmoment tijdens de rit naar Lukomir, Bosnië extra bijzonder maakte. Even terug in de tijd tijdens de rit naar Lukomir, Bosnië Het was echt de moeite waard! Ik vond het prachtig. Zo waren er supermooie vergezichten, de nodige schaapskuddes en zelfs groepjes wilde paarden onderweg 😊 tijdens de rit naar Lukomir, Bosnië. Ook Lukomir zelf was tof om te zien. De huizen waarin mensen woonden, zagen eruit zoals we ze kennen van huizen die 50 à 100 jaar geleden werden gebouwd. Voor verwarming gebruikten ze de houtkachel en ook het koken gebeurt veelal op hout. Duits of Engels spreken de meeste mensen hier niet. Vandaar dat ik vandaag Google Translate gebruikte om te communiceren. Slaapplek zoeken op het Bjelašnica-plateau tijdens de rit naar Lukomir, Bosnië: wind werkt tegen Na het verkennen van het dorp ben ik teruggelopen naar Monty. Omdat het al 15.30 uur was, besloten we door te rijden.  We zochten naar of een plekje op het plateau, of één van de P4N-plekjes die ik had gemarkeerd op de route voor de rit naar Lukomir, Bosnië. De route vanuit Lukomir terug naar de asfaltweg was zeker zo heftig als de heenweg. Helaas stond de wind volledig verkeerd, waardoor we geen geschikt plekje op het plateau vonden. Daarnaast was er op de wel geschikte plaatsen geen ruimte om Monty te keren. Niet alles loopt volgens plan: door naar de back-up Uiteindelijk zijn we

Vanlife in Bosnië: van watervallen in Jajce naar de straten van Sarajevo

Start van de dag tijdens Vanlife in Bosnië Vanlife in Bosnië bracht me deze keer van het historische Jajce naar het levendige Sarajevo. De route liep langs rivierpaden, bergwegen en kleine dorpen. Op maandag 23 juni begon de dag rustig, want ik stond pas na achten op: toen het nog lekker koel was. Al snel werd het veel warmer dan gisteren. Er stond toen een lekker windje, maar vandaag helaas niet. Terwijl ik dit typ om 20.00 uur, is het nog altijd 25°C. Na mijn ochtendritueel wat bestond uit een bucket bath en tandenpoetsen was het 9.30 uur. Tijd om Jajce in te lopen. De camping P4N #34493 (70101) Jajce Auto Camp,  ligt er vlakbij. En van mijn Nederlandse buurtjes wist ik dat een paar honderd meter vanaf Jajce Auto Camp een pad langs de rivier loopt, dat me mooi naar de oude stad van Jajce zou brengen. Super dus! Langs rivierpaden en oude straatjes in Jajce Bij de muren van het fort liep ik terug naar de weg en ging via de toegangspoort Jajce binnen. Ik bekeek de oude stadsmuren en liep door smalle straatjes met kleine kasseien, langs de ruïne van de Sint‑Mariakerk van Jajce. De kerk werd in de 12 e eeuw gebouwd maar veel is er behalve een paar half overeind staande muren niet meer van te zien. Luke’s Tower die later, 15e eeuw, ernaast is gezet is nog wel grotendeels intact. Na het bezoek aan de kerk dwaalde ik nog wat meer door het stadje. Daarna was het tijd om naar de waterval te lopen, maar ik ben niet helemaal naar beneden gelopen. Want vanuit een hoger liggend straatje had ik een mooi uitzicht en hoefde ik geen entree te betalen 😊. Langs de kant van de weg stonden souvenirwinkeltjes die duidelijk lieten zien dat dit een toeristisch stukje van de stad was. Toch voelde het nog rustig en ontspannen, omdat ik op mijn eigen tempo kon wandelen. Koffie, lunch en ontspannen momenten tijdens Vanlife in Bosnië Na dit ochtendrondje was het tijd voor een koffiepauze, dus liep ik terug naar de hoofdstraat voor een cappuccino. Daarna liep ik nog wat rond en besloot ik te lunchen bij een restaurant dat uitsluitend Bosnisch eten serveerde: Restoran Stari grad. Het gebouw dateerde uit de 17e eeuw en was goed onderhouden en warm aangekleed. Op het terras op de eerste verdieping genoot ik van een heerlijke Bosnische pot met zelfgebakken brood. Deze Bosnische pot lijkt op Hongaarse goulash, en ook smaakte mijn tweede cappuccino er erg goed bij 😊. Het leuke was dat de hele maaltijd maar €7,– kostte. Kortom een tof lunchmoment tijdens Vanlife in Bosnië. Terug naar de camping, met de rivier aan mijn zijde Daarna liep ik terug naar de camping, opnieuw via een stukje langs de rivier. Bij Monty aangekomen pakte ik de boodschappentas en deed alvast boodschappen bij de Bingo supermarkt, die tegenover de camping ligt. Zo hoef ik morgen, voor vertrek, alleen nog verse producten te kopen. Vandaag ga ik ook wat eerder naar bed dan gisteren, want morgen willen Monty en ik op tijd vertrekken. We hebben dan ongeveer 180 km af te leggen naar Sarajevo. Van mijn Nederlandse overbuurtjes hebben we Camping Sarajevo doorgekregen – onze eindbestemming morgen! De camping heeft prima sanitair en ligt ideaal om Sarajevo met de trein te bezoeken. En dat is iets wat ik altijd fijn vind een camping die niet midden in de stad ligt. Kort info stukje: De Sint Mariakerk van Jajce (Crkva svete Marije) De Sint‑Mariakerk van Jajce (Crkva svete Marije) is een van de meest bijzondere middeleeuwse monumenten van Bosnië en Herzegovina. De kerk werd in de 12e eeuw gebouwd en groeide uit tot een belangrijk religieus centrum. Daarom speelde zij een grote rol binnen het Bosnische koninkrijk. Bovendien werd hier in 1461 Koning Stjepan Tomašević, de laatste koning van Bosnië, gekroond. Hierdoor vormt de site een directe herinnering aan het einde van de Bosnische onafhankelijkheid. Later werd naast de kerk de Toren van Sint‑Lucas gebouwd, waardoor beide structuren samen een opvallend architectonisch geheel vormen. Hoewel het complex door branden en oorlogen zwaar werd beschadigd, bleef een indrukwekkende ruïne over. Wat de plek zo sfeervol maakt, is dat de ruïnes nog steeds de contouren van de middeleeuwse kerk tonen, terwijl de toren erboven uitrijst. Daarnaast zijn sporen van verschillende perioden zichtbaar, waardoor bezoekers goed kunnen zien hoe de geschiedenis zich hier heeft opgebouwd. Zo ontstaat een plek waar de ontwikkeling van Jajce op een heel tastbare manier zichtbaar wordt. Vroege start in Jajce: klaar voor vertrek Door de goede nachtrust stond ik vanochtend, 24 juni, uitgerust tegen 6.15 uur op. Ondanks dat het afgelopen nacht een stuk warmer was dan de nacht ervoor, begon ik direct met water koken voor mijn “bucket bath” en om een kop thee te zetten. De dag beginnen zonder thee is geen goed idee 😉. Toen nogmaals de route gecheckt en vervolgens mijn boodschappentas gepakt voor de verse producten die ik nog nodig had. Op weg naar de Bingo keek ik meteen of er iemand bij de receptie was, want ik had nog steeds niet betaald. Gelukkig was er deze keer iemand aanwezig! Totale kosten: €24 voor 2 nachten. Na betaald te hebben, deed ik mijn inkopen en ruimde alles op. Nu waren we klaar voor vertrek een tikkie later dan ik had gehoopt 9.00 uur i.p.v. 8.30 uur. Bergwegen, haarspeldbochten en uitzicht De wegen waarover we reden vandaag waren relatief makkelijk. Aan het begin reden Monty en ik over bergwegen met haarspeldbochten. En hadden we mooi uitzicht over valleien. Zo klommen en daalden Monty en ik. Voor onze koffiestop kwam ik een parkeerplaats tegen met mooi uitzicht. Let wel, je moet hier wel alleen naar het uitzicht kijken, want er lag veel rommel in de berm. Later, in de tweede helft van de rit, werd het vlakker en lagen de dorpjes en stadjes dicht bij elkaar. Tenslotte gingen de laatste kilometers voordat we Sarajevo bereikten over een tolweg. Om in Sarajevo over te