Mijn bezoek aan Matera stond voor vandaag op de planning. Vanochtend, zaterdag 9 augustus, lekker uitgeslapen! Nu ja, het was 8 uur toen ik opstond. Want om 9.30 zou de pendeldienst klaar staan om mij en nog een gezin naar Matera te brengen. Na de tas inpakken, wassen en tandenpoetsen was ik ruimschoots op tijd klaar. Dus nog tijd om even het nieuws op de telefoon te lezen 😊.
De rit ging naar Matera centrum met als drop-off-point Matera Centrale (het treinstation). Vandaaruit ben ik met het Italiaanse gezin, omdat ze de weg wisten, naar het oude gedeelte van Matera gelopen. Zo kon mijn bezoek aan Matera meteen beginnen met een wandeling door het oude gedeelte van de stad.
Mijn bezoek aan Matera begint 26 meter onder de grond
Hier heb ik allereerst de grootste cisterne van Matera bezocht genaamd de Palombaro Lungo. Die zich bevindt zich onder het Piazza Vittorio Veneto. De cisterne is erg indrukwekkend want hij heeft een lengte van ca 50 meter en is ongeveer 26 m diep. Dit maakt het een indrukwekkende ondergrondse wateropslagplaats. Natuurlijk is dit niet de enige ondergrondse wateropslagplaats hier maar hij is wel de grootste met capaciteit van meer dan 5 miljoen liter water.
De cisterne werd in de 16e eeuw gebouwd. Dit gebeurde door een aantal grotten met elkaar te verbinden. Het is dan ook een ruimte die door mensenhanden is gemaakt. De cisternes diende vooral als een belangrijke waterreserve voor de stad en werden met name in de hete zomers gebruikt om de watervoorraad aan te vullen.
Tijdens mijn bezoek aan Matera ben ik wat gaan ronddwalen door de oude, smalle straatjes wat me mooie uitzichten op de Sassi di Matera gaf. Dit zijn woningen die gebouwd zijn in de rotsen en waarbij de oudste dateren uit de prehistorie. is.
Hier heb ik een ingerichte grotwoning bezocht. De ruimtes van de woning waren eenvoudig en rechtstreeks uit de rots gehouwen, waardoor je meteen een beeld kreeg van hoe zo’n woning eruitzag. Dat gaf een goed idee van hoe de ruimtes waren ingedeeld en hoe mensen in deze grotwoningen leefden.
Tegenover deze grotwoning was de Sassi in miniatura. Dit is zoals de naam al zegt een miniatuur van de Sassi di Matera die door een steenbewerker tot in het kleinste detail is nagemaakt. Je kunt het vergelijken met Maduradam. De steenbewerker heeft om het te maken gebruikt gemaakt van de oude manier van steen bewerken. Het kostte hem ongeveer 3 jaar om dit alles inclusief de vele mini-details te maken.
In zijn workshop heeft hij een ruimte gecreëerd waar de miniatuur Sassi staat. Het was erg gaaf om te zien en het geeft meteen een veel beter inzicht over hoe groot de Sassi wel niet was.
Even bijtanken tijdens mijn rondwandeling door Matera
Door al het rondlopen, bezichtigen van de grotwoning: Casa grotta di vico Solitario en Sassi in miniatura had ik koffie verdiend. Zo kon ik weer even wat bijtanken en afkoelen want ik had een plekje binnen uitgezocht omdat het weer lekker warm was. Tijdens mijn bezoek aan Matera had ik inmiddels al heel wat gezien, maar na de koffie heb ik nog wat meer rondgelopen voordat het tijd werd om terug naar het pick-up-point te gaan, Matera Centrale. Omdat ik een beetje aan de vroege kant was eerst nog lekker een gelatto gegeten 😊.
Terug naar Monty en de volgende routes
Om 13.00 uur was het busje er en gingen we weer terug naar de camping. Daarmee kwam mijn bezoek aan Matera voor vandaag ten einde. De middag heb ik heerlijk in de schaduw van Monty doorgebracht met wat lezen en het verder uitzetten van de routes voor de komende paar dagen. En dan is het ineens etenstijd. Daarna heb ik lekker niets meer gedaan behalve wat tv kijken op de laptop.
Kort info stukje: Matera – een geschiedenis die in de rotsen zit
Bewoning die duizenden jaren teruggaat
Matera ligt in Basilicata, in het zuiden van Italië. Het gebied wordt vanaf ongeveer de 8e eeuw voor Chr. door mensen bewoond. Ze gingen erin wonen omdat de grotten beschutting boden tegen het weer. Een bijkomend pluspunt was dat de zachte rots gemakkelijk te bewerken was. Hierdoor werden ze in de loop van de tijd steeds verder aangepast aan de wensen van de bewoners. Zo ontstonden ruimtes die niet alleen als schuilplaats, maar ook als echte woning werden gebruikt.
Van natuurlijke grotten naar woningen
Naarmate de bevolking groeide, werden steeds meer ruimtes uit de zachte tufsteen gehakt, waardoor langzaamaan een netwerk van woningen, trappen, straatjes, waterreservoirs en kerken ontstond. De woningen werden bovendien steeds verder aangepast aan het dagelijks leven. Zo groeiden de Sassi di Matera uit tot twee grote historische wijken: Sasso Caveoso en Sasso Barisano. Die samen een groot deel van het oude Matera vormen.
Eeuwenlang gewoond, daarna grotendeels verlaten
De Sassi bleven vervolgens eeuwenlang bewoond. Toch werd het wonen in de Sassi di Matera in de twintigste eeuw steeds moeilijker om vol te houden. Want gezinnen woonden vaak met veel mensen in de kleine ruimtes met erg beperkte voorzieningen. Daarom besloot de Italiaanse overheid vanaf de jaren 1950 om een groot deel van de bewoners te verhuizen naar nieuwe wijken buiten het oude centrum. De Sassi-woningen kwamen hierdoor grotendeels leeg te staan en raakten dan ook langzaam in verval.
Van verlaten woningen naar werelderfgoed
Vanaf de jaren 1980 kwam er een kentering in het leegstaan. Er kwam meer aandacht voor het behoud van de historische wijken en delen van de Sassi werden gerestaureerd. Daardoor kregen sommige oude woningen een nieuwe functie, terwijl andere juist bewaard zijn gebleven om te laten zien hoe hier vroeger werd gewoond. Tijdens een bezoek aan Matera zie je daardoor nog steeds veel van de oorspronkelijke structuur terug. In 1993 werden de Sassi di Matera en het Parco delle Chiese Rupestri del Materano (Park van de Rotskerken) opgenomen op de UNESCO Werelderfgoedlijst.
Kort info stukje: Palombaro Lungo – de enorme wateropslag onder Matera
Een waterreservoir onder de stad
Onder het Piazza Vittorio Veneto in Matera ligt de Palombaro Lungo. Dit is een enorme ondergrondse cisterne die werd gebruikt om water op te slaan. De ruimte is ongeveer 50 meter lang en op sommige plekken zo’n 18 meter hoog. Daarmee is het een van de grootste ondergrondse waterreservoirs die in Matera te vinden zijn. De capaciteit is meer dan 5 miljoen liter water. En dat is nogal veel als je bedenkt dat het waterreservoir midden onder de stad ligt.
Uitgehakt in de zachte rots
De Palombaro Lungo werd in de 16e eeuw aangelegd doordat verschillende bestaande grotten met elkaar verbonden werden. Door de zachte tufsteen was het mogelijk om de ruimtes verder uit te hakken en aan elkaar te koppelen. Dit zorgde uiteindelijk voor een enorme ondergrondse ruimte. De wanden werden bovendien voorzien van een waterdichte laag, zodat het verzamelde water niet zomaar in de rots weg kon zakken.
Water was hier geen vanzelfsprekendheid
Het opgevangen water was erg belangrijk voor de bewoners van Matera. Vooral tijdens de hete en droge zomers was een betrouwbare watervoorraad nodig. De Palombaro Lungo maakte daarom deel uit van een groter systeem van wateropvang en -opslag in Matera. Het regenwater werd opgevangen en via verschillende voorzieningen naar de reservoirs geleid.
Een kijkje onder het plein
Tegenwoordig kun je de Palombaro Lungo bezoeken en via een trap afdalen naar het ondergrondse reservoir. Vanaf de loopbruggen in de cisterne krijg je tijdens een bezoek aan Matera goed te zien hoe enorm groot deze ondergrondse ruimte eigenlijk is. Het meest bijzondere is dat de Palombaro Lungo ook vandaag de dag niet losstaat van het watersysteem van Matera. Net als de andere, kleinere cisternes maakt hij deel uit van het uitgebreide systeem van wateropvang en -opslag dat in Matera door de eeuwen heen is ontstaan.
Kort info stukje: Casa grotta di vico Solitario – wonen in een grot
Een kijkje in het leven van de jaren 1950
De Casa grotta di vico Solitario ligt in het Sasso Caveoso, wat één van de twee historische wijken van de Sassi di Matera is. Het is een ingerichte grotwoning die laat zien hoe een boerengezin hier in de jaren 1950 leefde. Alle meubels en gebruiksvoorwerpen staan op de plaatsen waar ze vroeger werden gebruikt. Daardoor krijg je een behoorlijk goed beeld van het dagelijks leven in de grot.
Een stenen gevel met een klein raampje
Aan de voorkant van de grot valt meteen de stenen gevel op die tegen de grot is aangebouwd. Daarin zit een klein raam dat zorgde voor ventilatie van de woning. Juist zulke eenvoudige oplossingen laten goed zien hoe de bewoners de grot steeds verder aanpasten om er comfortabel in te kunnen wonen.
Alles had hier zijn eigen plek
In deze kleine woning gebeurde eigenlijk alles onder één dak. Er werd gekookt, gegeten, gewerkt en geslapen, terwijl achter in de grot zelfs ruimte was voor een koe, muilezel of een paard.
De inrichting laat zien hoe praktisch met de beperkte ruimte werd omgegaan. Zo stond het bed bewust hoog van de grond om minder last te hebben van de vochtige vloer en waren de woonruimtes aan de voorkant van de grot geplaatst, zodat er meer licht en ventilatie was.
In de Casa grotta zie je onder andere een keuken, een woonkamer, een weefgetouw en eenvoudige spullen voor het dagelijks leven.
Kort info stukje: Sassi in Miniatura – de stad in het klein
De Sassi op een heel andere schaal
In een werkplaats aan de Via Fiorentini staat een bijzonder miniatuurlandschap van de Sassi di Matera. Steenbewerker Eustachio Rizzi heeft de woningen, gebouwen en rotsen van de Sassi tot in detail nagebouwd. Het geheel beslaat ongeveer 12 m². Door het miniatuurlandschap van bovenaf te bekijken, krijg je ineens een veel beter beeld van hoe groot en dichtbebouwd de Sassi eigenlijk zijn.
Een landschap vol kleine details
Aan het miniatuurlandschap is ongeveer drie jaar gewerkt. Niet alleen de grote vormen van de Sassi zijn nagemaakt, maar ook de vele kleine details. Daardoor heeft het miniatuurlandschap een heel eigen uitstraling en ontdek je tijdens het bekijken steeds weer nieuwe dingen.
Rizzi gebruikte bij het maken van de Sassi in Miniatura de traditionele technieken van het steenbewerken, waarbij de steen met de hand wordt bewerkt in plaats van met moderne machines.
Tijdens een bezoek aan Matera is dit miniatuurlandschap een leuke manier om de Sassi eens vanuit een heel ander perspectief te bekijken. Wat in het echt een groot gebied is, zie je hier in één overzicht bij elkaar.
Mijn bezoek aan Matera krijgt een verrassend vervolg
Gisteren, 10 augustus, was een beetje een raar dagje. Dat wil zeggen ik heb allemaal dingen gedaan die niet gepland waren maar wel erg leuk waren. Na mijn bezoek aan Matera gisteren had ik niet gedacht dat ik er zo snel weer zou zijn.
Een spontaan plan begint bij de douche
Vanochtend toen ik naar de douches ging raakte ik aan de praat met een Italiaan, die ambulancechauffeur bleek te zijn en twee jaar jonger dan ik is. Ergens tijdens ons gesprek vroeg hij of ik wandelen leuk vind. Yep, natuurlijk vind ik dat leuk! Dus toen ik daarop bevestigend antwoordde vroeg hij of ik het leuk zou vinden om in de buurt met hem een stuk te gaan wandelen. Hij was opgegroeid in Matera dus kon natuurlijk alle leuke plekjes. Tuurlijk tof, gezellig, leuk! Dus soort van iets afgesproken voor later op de ochtend, zonder vast tijdstip.
Na mijn douchen een was in de wasmachine gedaan. Terwijl die draaide was ik op de laptop begonnen met het verder afmaken van route #4. Deze had ik open staan op de laptop terwijl ik bezig was om de was op te hangen, toen Michael aan kwam lopen om te vragen of ik meeging. Ja hoor, natuurlijk! Wel eerste de rest van de was opgehangen, de laptop binnen gezet, mijn tas gepakt en ik was klaar om te gaan.
Op pad met een local
Eerst zijn we naar een stukje mooie natuur net buiten de camping gereden. Maar wat hij had gedacht dat we konden lopen ging niet meer. Dus daarna teruggereden naar de camping en samen gelucht. Hij heeft in zijn camper lekkere pasta met mosselen gemaakt. Die heerlijk smaakten! Tijdens de lunch ook weer in het Engels, Italiaans en via Google translate gezellig gekletst, net als daarvoor in de auto.
Na de lunch naar Matera
Michael rijdt naast de camper een Fiat Panda van 34 jaar oud en daar zijn we mee naar een buitenwijk gereden. Hier aangekomen hebben we de Fiat Panda verwisseld voor een autobromscooter, die hij daar heeft staan omdat die wel de binnenstad in mag. Dit maakte het een leuke afwisseling van voertuigen en voor mij een eerste keer in een Axiom bromscooter 😊.
Een ijsje, de Sassi di Matera en een flinke afdaling
In het centrum van Matera hebben we eerst een ijsje gegeten en zijn daarna naar de Sassi gereden. Hier heeft Michael de bromscooter geparkeerd. En zijn we een stuk gaan lopen dat wil zeggen we zijn een stuk bij de Sassi afgedaald richting de rivier die onder in de kloof loopt. Ondanks het ongelijke, rotsachtige pad dat ervoor zorgde dat er soms lastig af te dalen stukken waren. Zijn we erin geslaagd om toch af te dalen tot aan de rivier.
Nadat we beneden even hadden rondgekeken zijn we hetzelfde pad weer terug omhoog geklommen. Tijdens het afdalen en omhoog lopen waren we lekker in de schaduw dus dat scheelde best wel een heel stuk met de temperatuur. In de zon was het bloedje heet!
Eén praatje, een compleet andere dag
Dit onverwachte tweede bezoek aan Matera maakte mijn geplande rustige dagje ineens een stuk actiever. Waarbij ik niet meer toe ben gekomen aan de route af maken. Maar dat geeft niet want dit was wel heel erg leuk en gezellig, zo spontaan met een onbekende dingen doen.
Ondanks dat de communicatie soms best een uitdaging was omdat Michaels Engels erg basic was ging het niet eens slecht met een beetje hulp van Google translate, onze handen en voeten en Engels en Italiaans gemixt.
Van avontuur terug naar de camping
Na terugkeer was het tijd om onze eigen dingen weer te gaan doen. Voor Michael hield dat in gaan werken want hij had late avond/ nachtdienst. Ik ben eerste even lekker gaan zitten met wat drinken om een beetje bij te tanken van alle indrukken van vandaag. Maar ook van het communiceren met handen en voeten en het erg basic Engels, omdat ik steeds goed moest nadenken over welke simpele woorden te gebruiken zodat Michael het zonder al te veel problemen kon begrijpen.
Wat terug op de camping weer goed te merken was, was hoe warm het eigenlijk was. Gelukkig steekt er ’s avonds een windje op wat ervoor zorgt dat het redelijk afkoelt.
Mijn bezoek aan Matera zit erop, Castelmezzano wacht
Na twee dagen en twee keer een bezoek aan Matera was het tijd om alvast het eea op te ruimen wat ik niet meer nodig had. Daarna nog wat te eten gemaakt, beetje tv gekeken en vroeg naar bed gedaan om morgen weer uitgerust te zijn voor de rit naar Castelmezzano.
Sorry, in alle drukte, hectiek totaal vergeten om foto’s te maken ☹️.
Kort info stukje: Sassi di Matera – wonen in de rotsen
Twee wijken vol woningen in de rots
De Sassi di Matera zijn het historische hart van Matera en bestaan uit twee grote wijken: Sasso Caveoso en Sasso Barisano. De woningen in deze twee wijken zijn uit de zachte tufsteen gehakt en liggen erg dicht tegen elkaar aan. Daartussen lopen trappen, straatjes en kleine pleinen die de verschillende delen van de wijken met elkaar verbinden. Wat van een afstandje een verzameling rotswoningen lijkt, blijkt van dichtbij een compleet netwerk van ruimtes te zijn.
Van eenvoudige grotwoning naar compleet woongebied
De natuurlijke grotten vormden het begin van de Sassi di Matera, maar de bewoners hebben deze ruimtes door de eeuwen heen steeds verder aan hun wensen aangepast. Ze metselden muren, breidden ruimtes uit en hakten nieuwe woningen uit de rotsen.
Ook werden waterreservoirs aangelegd om het regenwater op te vangen en te bewaren. Zo ontstond er een woongebied waarin mensen niet alleen woonden en werkten, maar ook hun hele dagelijks leven organiseerden.
Een leven tussen steen en hoogteverschillen
De manier waarop de Sassi zijn gebouwd, heeft alles te maken met het landschap. De woningen liggen soms boven op andere woningen en daken werden op sommige plaatsen gebruikt als straat of terras. Dat heeft ervoor gezorgd dat het hoogteverschil binnen de wijken nogal groot is. Tijdens een wandeling door de Sassi merk je dat vanzelf: een straatje dat eerst vlak lijkt, kan even later veranderen in een lange trap die je weer een stuk hoger of lager brengt.
Van de stad naar de rivier en weer omhoog
Vanaf de hoger gelegen delen van Matera kun je via paden en trappen steeds verder afdalen richting de Gravina di Matera, die door de kloof loopt. Wie de rivier oversteekt, kan vervolgens aan de andere kant weer omhooglopen naar het gebied van de rotskerken, het Parco delle Chiese Rupestri del Materano, en de Sassi. Dit geeft je een heel ander beeld van Matera dan wanneer je alleen door de straatjes van het historische centrum loopt. Je ziet dan pas goed hoe de stad bovenop en tegen de rotsen is gebouwd. Ook zie je goed hoeveel hoogteverschil er tussen de verschillende delen van het landschap zit.
Van armoede naar beschermd erfgoed
Tot ver in de twintigste eeuw woonden hier nog veel gezinnen. De omstandigheden waren echter vaak erg slecht en voorzieningen waren beperkt. Daarom werden vanaf de jaren 1950 veel bewoners verhuisd naar nieuwe wijken buiten het historische centrum. De Sassi raakten toen grotendeels verlaten. Maar vanaf de jaren 1980 kwam er steeds meer aandacht voor het behoud en de restauratie van deze twee historische wijken. In 1993 werden de Sassi di Matera en het Parco delle Chiese Rupestri del Materano opgenomen op de UNESCO Werelderfgoedlijst. Tegenwoordig zijn veel woningen gerestaureerd en hebben ze een andere functie, terwijl andere juist laten zien hoe het leven hier vroeger was.
