Rit naar Lukomir, Bosnië: Sarajevo achter ons, bergen in zicht
Rit naar Lukomir, Bosnië begint vanochtend 28 juni. Het is een mooie zonnige dag om één van de meest authentieke dorpjes van Bosnië Herzegovina te bezoeken: Likomar. Het dorp ligt heerlijk hoog in de bergen op het Likomar plateau.
Echter, voordat we naar Likomar konden vertrekken, moest ik eerst nog wat dingen regelen. Dus vulde ik de watertank, betaalde de camping, tankte, haalde geld uit de muur en deed boodschappen. Gelukkig lagen de Hipermarkt Bingo, het benzinestation en de ATM dichtbij Camping Sarajevo, Wat het lekker handig maakte 😊.
Verdwaald en gevonden: keuzes maken richting bergdorp Lukomir
De eigenlijke rit naar Lukomir begint pas echt rond 10 uur, want toen waren alle boodschappen gedaan. Eindelijk konden we Sarajevo uitrijden, de bergen in. Het eerste stuk ging gewoon over asfalt. Maar bij het Olympische skigebied Bjelašnica (1984) was de gps niet heel duidelijk. Daarom vroeg ik in een hotel en outdoorwinkeltje om hulp. Dit gebeurde nadat ik al een paar keer verkeerd was gereden 🙃. Ik denk dat ik daar zo’n 45 minuten mee verdaan heb.
Nu ja, niet helemaal, want met de meid in de outdoorwinkel had ik een leuk gesprek. Ze bleek studente IT te zijn, en we praatten over haar studie, dromen en reizen. Bovendien gaf ze me twee opties om bij Lukomir te komen. Waardoor ik nu wist welke kant ik op moest voor Lukomir.
Smalle wegen en 4WD-uitdagingen richting Lukomir, Bosnië
Uiteindelijk koos ik voor de optie waarvan het eerste gedeelte asfalt zou zijn, wat me prettiger leek. Bij de andere mogelijkheid moest ik een heel smalle weg nemen, vol gaten en heel steil omhoog vanuit bijna stilstand. Dus besloot ik voor de eerste met gedeeltelijk asfalt optie te gaan. Die kwam uiteindelijk ook op dezelfde gravelweg naar Lukomir uit. Tijdens deze rit naar Lukomir, Bosnië, over de smalle bergwegen merkte ik goed hoe uitdagend de route was. En tegelijkertijd genoot ik volop van de fantastische uitzichten onderweg.
Gravel, afgronden en avontuur tijdens de rit naar Lukomir, Bosnië
Vanaf het moment dat ik het gravel bereikte, reed ik regelmatig over stukken weg die tegen of net buiten mijn comfortzone lagen. De weg was erg smal en vaak steil omhoog. Waarbij aan één kant een afgrond lag. Bovendien bestond de weg uit gravel en losse grote stenen. Soms zat er veel hoogteverschil tussen de linker- en rechterkant van de weg. Hierdoor zat ik soms 30 cm hoger of lager aan de ene kant dan aan de andere. Op die momenten zat mijn hart soms echt in mijn keel, want dat vind ik nog steeds best eng. Ook gingen we af en toe glijdend en schuivend door de bochten, omdat de behoorlijk grote stenen los lagen.
4WD aan en gaan met die banaan 😉
Tijdens de rit naar Lukomir, Bosnië reed ik vandaag voor het eerst bijna de hele dag in 4WD. Daarbij stond ook nog de extra powerknop aan. Wat echt nodig was tijdens deze rit naar Lukomir. Boven de 2e versnelling ben ik niet uitgekomen. En zelfs die gebruikte ik nog maar heel af en toe. Pas op de terugweg van Lukomir, toen we weer asfalt hadden, kon ik de 2e en 3e versnelling gebruiken. Kortom, de snelheid kwam denk ik niet boven de 15 km per uur op de gravel- en rotsstukken. Uiteindelijk heb ik tijdens deze rit naar Lukomir, Bosnië, 85 km afgelegd in een uurtje of 9, inclusief stops.
Rustmoment in de bergen: simpel en puur
Na mijn aankomst in Lukomir heb ik koffie gedronken in een klein, eenvoudig restaurantje. Daar stonden zelfgemaakte houten banken met kleden als zitplaatsen. Daarna ben ik door het dorp gelopen en kreeg ik een grote schaapshond als vriend. Het was een lieve, vriendelijke hond, maar hij had helaas geen staart en oren meer ☹. Nu ja, hij had alleen nog een stompje.
Een herdershond met een verhaal: rauwe realiteit in de bergen
De reden dat de oren en staart worden afgesneden (gecoupeerd) bij de Bosnische Tornjak (herdershond) is om ze te beschermen tijdens hun werk. Want deze herdershonden beschermen de kuddes tegen wolven en beren. Omdat oren en staarten kwetsbare lichaamsdelen zijn bij een bijtgevecht, worden ze ingekort om te voorkomen dat de hond ernstig gewond raakt of doodbloedt. Helaas wordt dit in veel plattelandsgebieden nog steeds gezien als een noodzakelijke ingreep voor de veiligheid van de hond.
Deze lieve hond liep gezellig een stukje met me mee. Zo kon ik hem knuffelen en zijn koppie kroelen. Ik denk niet dat hij dat vaak meemaakte, want hij keek oh zo zielig uit zijn ogen. Wat het knuffelmoment tijdens de rit naar Lukomir, Bosnië extra bijzonder maakte.
Even terug in de tijd tijdens de rit naar Lukomir, Bosnië
Het was echt de moeite waard! Ik vond het prachtig. Zo waren er supermooie vergezichten, de nodige schaapskuddes en zelfs groepjes wilde paarden onderweg 😊 tijdens de rit naar Lukomir, Bosnië. Ook Lukomir zelf was tof om te zien. De huizen waarin mensen woonden, zagen eruit zoals we ze kennen van huizen die 50 à 100 jaar geleden werden gebouwd. Voor verwarming gebruikten ze de houtkachel en ook het koken gebeurt veelal op hout. Duits of Engels spreken de meeste mensen hier niet. Vandaar dat ik vandaag Google Translate gebruikte om te communiceren.
Slaapplek zoeken op het Bjelašnica-plateau tijdens de rit naar Lukomir, Bosnië: wind werkt tegen
Na het verkennen van het dorp ben ik teruggelopen naar Monty. Omdat het al 15.30 uur was, besloten we door te rijden. We zochten naar of een plekje op het plateau, of één van de P4N-plekjes die ik had gemarkeerd op de route voor de rit naar Lukomir, Bosnië.
De route vanuit Lukomir terug naar de asfaltweg was zeker zo heftig als de heenweg. Helaas stond de wind volledig verkeerd, waardoor we geen geschikt plekje op het plateau vonden. Daarnaast was er op de wel geschikte plaatsen geen ruimte om Monty te keren.
Niet alles loopt volgens plan: door naar de back-up
Uiteindelijk zijn we doorgereden naar Čelebići. Toen we daar aankwamen, bleek P4N (88404) Čelebići een dump te zijn! Er was niets. Nou ja, een kraantje met water, heel veel afval overal, en het zag er niet fris uit. Daar wilde men dan ook nog 10 euro (20 kam) voor hebben. Maar niet van mij! Bovendien voelde het daar ook niet echt prettig en veilig aan. Dus reden we een stuk terug naar P4N (88400) Auto Camp Oaza, wat mijn back-up campsite was.
Bij Auto Camp Oaza was het ook niet geweldig. Maar hadden we in ieder geval mooi uitzicht op het water. Zo zijn we daar geëindigd tijdens de rit naar Lukomir, Bosnië. Monty en ik hebben de avond en nacht doorgebracht. Na het avondeten en wat tv kijken was het tijd voor mijn bed. Ik denk dat het 21.00 uur was toen ik er mega moe maar voldaan in lag.
Moe, voldaan en vol indrukken na de rit naar Lukomir, Bosnië
Kortom, het was een lange en erg vermoeiende dag. Maar wel eentje die ik niet snel zal vergeten, want de rit naar Lukomir, Bosnië met de smalle wegen, gravel en uitzichten was toch echt heel gaaf.
Morgen vervolgen we onze route richting Mostar en Blagaj, waar het warm is en de muggen je aan alle kanten willen opeten.
Kort info stukje: bergdorp Lukomir en het Bjelašnica-plateau
Smalle wegen en hoog de bergen in naar bergdorp Lukomir
Lukomir is het hoogst gelegen en één van de meest afgelegen dorpen van Bosnië en Herzegovina. Het ligt op ongeveer 1.495 meter hoogte op het Bjelašnica-plateau, ten zuiden van Sarajevo. Door deze ligging is het dorp lange tijd moeilijk bereikbaar geweest. In de winter zijn wegen vaak onbegaanbaar door sneeuw.
De rit naar Lukomir, Bosnië voert over smalle bergwegen. Deze zijn deels geasfalteerd en deels onverhard. Vooral het laatste stuk over het Bjelašnica-plateau bestaat uit gravelwegen met steile stukken en losse stenen. Hierdoor is de route uitdagend en soms alleen goed begaanbaar met een 4WD. Tegelijkertijd biedt de weg weidse uitzichten over bergen en valleien.
Bergweides, dieren en een traditionele levensstijl op het Bjelašnica-plateau
Tijdens de rit naar Lukomir, Bosnië kom je langs uitgestrekte bergweides. In de zomer grazen hier veel schaapskuddes. Deze worden begeleid door herders en bewaakt door honden, zoals de Bosnische Tornjak. Ook komen er groepjes (half)wilde paarden voor die vrij over het landschap trekken. In de omliggende bergen leven daarnaast wolven en beren, al laten deze zich zelden zien.
Lukomir staat bekend om zijn traditionele levensstijl. De huizen zijn gebouwd van steen en hout en hebben vaak metalen daken. Veel bewoners leven nog volgens oude gebruiken. Zo gebruiken ze houtkachels voor verwarming en koken. In de zomer trekken herders met hun kuddes naar de hoger gelegen weides.
Door de afgelegen ligging zijn moderne voorzieningen beperkt. Ook wordt er weinig Engels of Duits gesproken. Daardoor is een bezoek aan Lukomir niet alleen een landschappelijke ervaring, maar ook een kennismaking met een authentieke bergcultuur.
Kort info stukje: Bosnische Tornjak, de reus uit de bergen
Waakzaam en vriendelijk: de beschermers van de kudde
De Bosnische Tornjak is een indrukwekkende herdershond, geboren en getraind in de ruige bergen van Bosnië. Wie de rit naar Lukomir, Bosnië maakt en het plateau verkent, ziet deze honden regelmatig op de uitgestrekte weides. Door hun krachtige bouw en waakzame karakter beschermen ze al eeuwenlang schapen en geiten tegen wolven, beren en andere roofdieren. Ondanks hun grootte en kracht staan de Tornjaks bekend om hun kalme, vriendelijke aard naar hun verzorgers.
Uniek instinct en karakter
Wat deze honden bijzonder en uniek maakt, is hun instinctieve bescherming van kuddes. Ze patrouilleren zelfstandig over de uitgestrekte weides van het Bjelašnica-plateau en weten precies hoe ze gevaar moeten inschatten. Door deze achtergrond zijn Bosnische Tornjak-honden zeer intelligent, onafhankelijk, maar ook trouw en leergierig. Tijdens de rit naar Lukomir, Bosnië zie je deze honden vaak op de weides van het plateau, rustig de kudde bewakend.
Kracht en traditie
Een opvallend kenmerk is dat veel Tornjaks in afgelegen gebieden nog steeds gecoupeerde oren en staart hebben. Dit is een traditionele ingreep die al generaties wordt toegepast om ernstige verwondingen bij gevechten met roofdieren te voorkomen. Moderne fokkers vermijden dit meestal, maar in de bergen zie je het nog regelmatig. Naast hun fysieke kracht en indrukwekkende verschijning, dragen deze honden ook een stukje cultuur met zich mee. Ze zijn nauw verweven met het leven van de herders en hun kuddes, en laten zien hoe eeuwenoude tradities en natuur samenkomen op het Bjelašnica-plateau.
Bosnische Tornjak: bewakers van de weides
Tijdens de rit naar Lukomir, Bosnië over het Bjelašnica-plateau kom je ze regelmatig tegen: deze indrukwekkende, grote, zachte reuzen die rustig de kudde bewaken. Hun aanwezigheid voegt niet alleen een stukje echtheid toe aan de bergervaring, maar laat ook zien hoe goed mens, dier en natuur hier samenleven. Tornjaks communiceren veel door middel van lichaamstaal en blaffen nauwelijks, waardoor ze stil maar doeltreffend hun taak uitvoeren. Bovendien kunnen ze zich verrassend snel aanpassen aan veranderende weersomstandigheden en terrein, wat hun rol als kuddebeschermer extra effectief maakt.
Kort info stukje: kruisvormige stećak-stèle bij Lukomir, Bosnië
Stille getuigen van een ver verleden
Net buiten Lukomir, Bosnië ligt een kleine, afgelegen begraafplaats waar je bijzondere grafstenen aantreft: de kruisvormige stećak-stèles. Tijdens de rit naar Lukomir, Bosnië kom je deze eeuwenoude stenen tegen in het open landschap van het Bjelašnica-plateau. Ze liggen verspreid in het gras en vormen een opvallend en historisch element in de ruige bergomgeving.
Middeleeuwse grafkunst met christelijke invloeden op het Bjelašnica-plateau
De stećci dateren uit de middeleeuwen, meestal tussen de 12e en 16e eeuw. De kruisvormige varianten verwijzen duidelijk naar het christelijke geloof dat in deze regio werd beleden. Tegelijkertijd zijn ze uniek in hun vorm en stijl, met invloeden uit lokale tradities. Sommige stenen tonen subtiele reliëfs of symbolen, terwijl andere juist sober en robuust zijn. Door eeuwen van wind en weer zijn veel van deze grafstenen verweerd, wat bijdraagt aan hun karakteristieke uitstraling.
Geschiedenis in het landschap verweven
Wat deze plek bijzonder maakt, is de ligging midden in het landschap. De stećak-stèles zijn geen museumstukken, maar maken nog altijd deel uit van de omgeving waarin ze ooit zijn geplaatst. Tijdens de rit naar Lukomir, Bosnië vormen ze een stille herinnering aan vroegere generaties die hier leefden en werkten. Ze geven het Bjelašnica-plateau een extra laag van geschiedenis en maken de ervaring van deze bergroute nog indrukwekkender.
