De dag die onschuldig start, de gravelroute naar Spomenik Sutjeska niet
De gravelroute naar Spomenik Sutjeska stond vandaag op het programma, maar eerst begon de dag gewoon rustig op mijn afgelegen wildkampeerplekje zoals de meeste reisdagen.
Vannacht heerlijk geslapen op mijn afgelegen wildkampeerplekje bij Orlovačko Jezero. Het was heerlijk afgekoeld – en ik was dus erg blij met mijn winterdekbed. Vanochtend, 15 juli, tegen 7.30 uur opgestaan om te voorkomen dat ik weer terug in slaap zou vallen. Toen ik opstond was het nog een beetje bewolkt, maar de wolken zouden redelijk snel verdwijnen. Nadat ik gewassen en aangekleed was, alles in Monty op de juiste plek gelegd en de GoPro’s klaargelegd, wilde ik niet vertrekken van Orlovačko Jezero voordat ik er een rondje omheen had gelopen. Dat lukte helaas niet helemaal, dus bleef het bij een half rondje.
Koffie op, motor aan – op weg de bergen in.
Na terugkomst maakte ik eerst een bakkie koffie, omdat ik niet wist wanneer ik weer een stopplaats tegen zou komen. Rond 9.30 uur was ik zover om te vertrekken, laat voor mijn doen maar wel fijn. Een laat vertrek omdat ik wist dat de rit van vandaag redelijk kort zou zijn – ca. 50 km. Van deze 50 km waren de eerste 20 à 25 km op gravel, de rest zou asfalt zijn van wisselende kwaliteit.
Het gravelstuk varieerde enorm in kwaliteit, waardoor sommige stukken stevig waren en andere juist los en rotsachtig. Iets wat ik vooral in bochten lastig vind. Onderweg Monty even gestopt om een praatje te maken met Tsjechische overlanders, een gezin met vier kinderen en een hond die reisden in een 50 jaar oude camper.
Stenen, grip zoeken op de gravelroute naar Spomenik Sutjeska
Daarna weer verder naar Valley of the Heroes en genoten van de toffe vergezichten, rotspartijen en de stukken waar ik tussen de bomen doorreed. Gelukkig kwam ik bijna geen tegenliggers tegen, en als dat wel zo was, was er net 😊een breder stukje gravel om elkaar te passeren.
Na zo’n 20 kilometer gravel was ik blij dat ik weer asfalt onder de wielen had, al moet je dat niet vergelijken met Nederland. De natuur was op sommige plekken duidelijk het asfalt aan het terug claimen, waardoor de weg steeds slechter werd. En dus hadden we overhangende bomen, verdwenen asfalt en de nodige flinke gaten in de weg. Op een mooi stukje op de gravelroute naar Spomenik Sutjeska vond ik een pauzeplek met super uitzicht op de bergen. Deze plek kwam als geroepen want ik had alweer zo’n twee uur gereden.
Keren, terug richting van Valley of the Heroes
Daarna werd de weg steeds slechter en moest ik op een gegeven moment omdraaien omdat de weg eindigde in een ravijn. Ik had gehoopt van de ene Dangerous Road naar de andere te kunnen rijden, maar dat zat er niet in. Gelukkig kon ik Monty redelijk makkelijk keren en mochten we een deel van dezelfde weg terugrijden.
Stoppen, opnieuw proberen en weer doorgaan
Het optrekken vanuit stilstand omhoog – wat ik ook nu weer moest doen – blijf ik lastig vinden, zeker op een dag waarop ik de gravelroute naar Spomenik Sutjeska rijd en niet weet wat de weg verderop nog voor me in petto heeft. De verhouding koppeling/gas is nog niet wat het moet zijn. Met een paar keer afslaan, opnieuw starten en nog eens proberen lukte het me na de vierde of vijfde poging om weg te komen. Geen fijne momenten. Frustratie barst dan best wel los. Maar goed, oefening baart kunst.
We rollen weer, op weg naar Valley of the Heroes
Na de niet-geplande oefening in wegrijden op een steile helling vervolgde ik mijn weg. Gelukkig merkte ik dat ik toch weer snel ontspande doordat de opgebouwde frustratie weg ebde. Wat hierbij goed hielp was dat de omgeving prachtig is. Zelfs op de stukken waar de weg slechter werd, zeg maar gerust meer gat dan weg 😉, bleef ik van de mooie uitzichten genieten. Uiteindelijk kwam ik weer op goed asfalt terecht en kon ik het laatste stuk op weg naar Valley of the Heroes ontspannen rijden. Ik was blij dat de weg me niet opnieuw verraste met losse rotsblokken zoals eerder op weg naar Valley of the Heroes.
Tegen 14.00 uur kwam ik aan op “mijn” P4N plekje wat een grasveld achter een restaurant is dat tegenover het Sutjeska Memorial Monument ligt.
Aankomst bij het Battle of Sutjeska Memorial Monument
Na aankomst eerst een late lunch gemaakt, wat gelezen en een tukkie gedaan. Daarna liep ik naar de overkant van de weg om het Battle of Sutjeska Memorial Monument te bezoeken. Om bij het monument te komen moet je eerst een berg traptreden op, in de vorm van een infinity‑teken.
Waar dit monument voor staat
Om te snappen waar dit monument voor staat eerst een heel klein stukje geschiedenis: In The Valley of Heroes werd in 1943 de slag bij Sutjeska gevochten, waarbij Duitse en Italiaanse troepen probeerden de partizanen uit te schakelen en Tito gevangen te nemen. Dat lukte niet, want ondanks de enorme overmacht wist een groot deel te ontsnappen, al kostte dat wel duizenden mensen het leven. In 1971 is hier ter nagedachtenis aan deze slag een monument neergezet. En ik moet zeggen het is een erg indrukwekkend monument dat 19m hoog is en gemaakt is van wit beton. Het beton drukt symbolisch de ruige natuur van Sutjeska uit. En de witte kleur van het monument, waarin je vluchtende mannen ziet, is dezelfde kleur als de kleuren van de rotsen op de bergen.
Slag bij Sutjeska en werk op de heuvel
Toen ik eenmaal boven was heb ik daar even gezeten om de enormiteit van de gebeurtenissen van 1943 en de omgeving op me te laten inwerken. Daarna nog een beetje rondgelopen voordat ik weer via alle traptreden naar beneden mocht lopen. Tijdens het naar beneden lopen waren er de nodige mensen aan het werk om het hooi van de steile helling waar het monument op ligt te halen. Dit moet allemaal met de hand omdat machines hier niet kunnen komen.
Ontspannen bij Monty
Terug bij Monty heb ik mijn stoel en tafeltje buiten gezet, zodat ik mooi zicht had op het indrukwekkende Battle of Sutjeska Memorial Monument. Terwijl ik dit verslag aan het typen was, kwamen de vele indrukken van vandaag vanzelf weer voorbij. De gravelroute naar Spomenik Sutjeska was landschappelijk erg mooi en afwisselend met ruwe rotsformaties en weidse vergezichten. Maar sommige stukken waren best lastig vooral door de losse stenen en het optrekken vanuit stilstand omhoog. Maar goed, oefening baart kunst zullen we maar zeggen.
Indrukwekkend Sutjeska Memorial Monument
Ook het bezoek aan het monument heeft veel indruk op me gemaakt. Het ligt boven op een heuvel, waardoor je eerst een flink aantal traptreden moet beklimmen. Eenmaal boven heb je een fantastisch uitzicht over de Valley of Heroes. Een vallei waar veel mensen voor hun vrijheid vochten en omkwamen. Dit beeld zal me niet snel weer loslaten.
Straks nog eten maken en verder doe ik vermoedelijk niet meer veel. Ondanks de korte gravelroute naar Spomenik Sutjeska was het toch een inspannende dag. Dus voor nu: tot morgen.
Kort info stukje: Battle of Sutjeska Memorial Monument
Locatie van het Battle of Sutjeska Memorial Monument
Het Battle of Sutjeska Memorial Monument ligt in de Valley of Heroes in Bosnië en Herzegovina. Het maakt deel uit van het bergachtige Sutjeska National Park, waar landschap en geschiedenis nauw met elkaar verbonden zijn. Het monument werd in 1971 gebouwd op de plek waar in 1943 de slag bij Sutjeska plaatsvond. Deze veldslag vormde een belangrijk moment in de Tweede Wereldoorlog.
Historische achtergrond van de slag bij Sutjeska
De slag bij Sutjeska maakte deel uit van Operatie Schwarz, een grote omsingelingsoperatie tijdens de Tweede Wereldoorlog, 1943. Daarbij probeerden Duitse troepen, gesteund door Italiaanse eenheden, het Joegoslavische partizanenverzet uit te schakelen en leider Josip Broz Tito gevangen te nemen.
Ondanks die enorme overmacht wist een deel van de partizanen toch te ontsnappen. Waardoor het plan om het verzet volledig te vernietigen mislukte. Tijdens de strijd vielen er duizenden slachtoffers, wat de impact van deze operatie in dit gebied groot maakt. Hierdoor geldt de slag bij Sutjeska als een belangrijk keerpunt in de Tweede Wereldoorlog in deze regio. Het vormt de historische basis voor de herdenkingsplek die hier later werd opgericht.
Het Battle of Sutjeska Memorial Monument in het landschap
Het monument is 19 meter hoog en opgebouwd uit wit beton. Daardoor contrasteert het sterk met de groene bergen, maar sluit het tegelijk aan bij de vormen van het landschap. De kleur en structuur verwijzen naar de rotsachtige omgeving waarin het staat. Hierdoor is het monument geen los object, maar een onderdeel van de Valley of Heroes.
