Gravelroute naar Spomenik Sutjeska: over ruige bergwegen naar de Valley of Heroes
De dag die onschuldig start, de gravelroute naar Spomenik Sutjeska niet De gravelroute naar Spomenik Sutjeska stond vandaag op het programma, maar eerst begon de dag gewoon rustig op mijn afgelegen wildkampeerplekje zoals de meeste reisdagen. Vannacht heerlijk geslapen op mijn afgelegen wildkampeerplekje bij OrlovaÄko Jezero. Het was heerlijk afgekoeld ā en ik was dus erg blij met mijn winterdekbed. Vanochtend, 15 juli, tegen 7.30 uur opgestaan om te voorkomen dat ik weer terug in slaap zou vallen. Toen ik opstond was het nog een beetje bewolkt, maar de wolken zouden redelijk snel verdwijnen. Nadat ik gewassen en aangekleed was, alles in Monty op de juiste plek gelegd en de GoProās klaargelegd, wilde ik niet vertrekken van OrlovaÄko Jezero voordat ik er een rondje omheen had gelopen. Dat lukte helaas niet helemaal, dus bleef het bij een half rondje. Koffie op, motor aan ā op weg de bergen in. Na terugkomst maakte ik eerst een bakkie koffie, omdat ik niet wist wanneer ik weer een stopplaats tegen zou komen. Rond 9.30 uur was ik zover om te vertrekken, laat voor mijn doen maar wel fijn. Een laat vertrek omdat ik wist dat de rit van vandaag redelijk kort zou zijn ā ca. 50 km. Van deze 50 km waren de eerste 20 Ć 25 km op gravel, de rest zou asfalt zijn van wisselende kwaliteit. Het gravelstuk varieerde enorm in kwaliteit, waardoor sommige stukken stevig waren en andere juist los en rotsachtig. Iets wat ik vooral in bochten lastig vind. Onderweg Monty even gestopt om een praatje te maken met Tsjechische overlanders, een gezin met vier kinderen en een hond die reisden in een 50 jaar oude camper. Stenen, grip zoeken op de gravelroute naar Spomenik Sutjeska Daarna weer verder naar Valley of the Heroes en genoten van de toffe vergezichten, rotspartijen en de stukken waar ik tussen de bomen doorreed. Gelukkig kwam ik bijna geen tegenliggers tegen, en als dat wel zo was, was er net šeen breder stukje gravel om elkaar te passeren. Na zoān 20 kilometer gravel was ik blij dat ik weer asfalt onder de wielen had, al moet je dat niet vergelijken met Nederland. De natuur was op sommige plekken duidelijk het asfalt aan het terug claimen, waardoor de weg steeds slechter werd. En dus hadden we overhangende bomen, verdwenen asfalt en de nodige flinke gaten in de weg. Op een mooi stukje op de gravelroute naar Spomenik Sutjeska vond ik een pauzeplek met super uitzicht op de bergen. Deze plek kwam als geroepen want ik had alweer zoān twee uur gereden. Keren, terug richting van Valley of the Heroes Daarna werd de weg steeds slechter en moest ik op een gegeven moment omdraaien omdat de weg eindigde in een ravijn. Ik had gehoopt van de ene Dangerous Road naar de andere te kunnen rijden, maar dat zat er niet in. Gelukkig kon ik Monty redelijk makkelijk keren en mochten we een deel van dezelfde weg terugrijden. Stoppen, opnieuw proberen en weer doorgaan Het optrekken vanuit stilstand omhoog ā wat ik ook nu weer moest doen ā blijf ik lastig vinden, zeker op een dag waarop ik de gravelroute naar Spomenik Sutjeska rijd en niet weet wat de weg verderop nog voor me in petto heeft. De verhouding koppeling/gas is nog niet wat het moet zijn. Met een paar keer afslaan, opnieuw starten en nog eens proberen lukte het me na de vierde of vijfde poging om weg te komen. Geen fijne momenten. Frustratie barst dan best wel los. Maar goed, oefening baart kunst. We rollen weer, op weg naar Valley of the Heroes Na de niet-geplande oefening in wegrijden op een steile helling vervolgde ik mijn weg. Gelukkig merkte ik dat ik toch weer snel ontspande doordat de opgebouwde frustratie weg ebde. Wat hierbij goed hielp was dat de omgeving prachtig is. Zelfs op de stukken waar de weg slechter werd, zeg maar gerust meer gat dan weg š, bleef ik van de mooie uitzichten genieten. Uiteindelijk kwam ik weer op goed asfalt terecht en kon ik het laatste stuk op weg naar Valley of the Heroes ontspannen rijden. Ik was blij dat de weg me niet opnieuw verraste met losse rotsblokken zoals eerder op weg naar Valley of the Heroes. Tegen 14.00 uur kwam ik aan op āmijnā P4N plekje wat een grasveld achter een restaurant is dat tegenover het Sutjeska Memorial Monument ligt. Aankomst bij het Battle of Sutjeska Memorial Monument Na aankomst eerst een late lunch gemaakt, wat gelezen en een tukkie gedaan. Daarna liep ik naar de overkant van de weg om het Battle of Sutjeska Memorial Monument te bezoeken. Om bij het monument te komen moet je eerst een berg traptreden op, in de vorm van een infinityāteken. Waar dit monument voor staat Om te snappen waar dit monument voor staat eerst een heel klein stukje geschiedenis: In The Valley of Heroes werd in 1943 de slag bij Sutjeska gevochten, waarbij Duitse en Italiaanse troepen probeerden de partizanen uit te schakelen en Tito gevangen te nemen. Dat lukte niet, want ondanks de enorme overmacht wist een groot deel te ontsnappen, al kostte dat wel duizenden mensen het leven. In 1971 is hier ter nagedachtenis aan deze slag een monument neergezet. En ik moet zeggen het is een erg indrukwekkend monument dat 19m hoog is en gemaakt is van wit beton. Het beton drukt symbolisch de ruige natuur van Sutjeska uit. En de witte kleur van het monument, waarin je vluchtende mannen ziet, is dezelfde kleur als de kleuren van de rotsen op de bergen. Slag bij Sutjeska en werk op de heuvel Toen ik eenmaal boven was heb ik daar even gezeten om de enormiteit van de gebeurtenissen van 1943 en de omgeving op me te laten inwerken. Ā Daarna nog een beetje rondgelopen voordat ik weer via alle traptreden naar beneden mocht lopen. Tijdens het naar beneden lopen waren er de nodige mensen aan het werk om het hooi van de steile helling waar het monument op ligt
Leven op standje hittegolfā¦ en dan OrlovaÄko Lake
De rit naar Mostar en Blagaj begint rustig De rit naar Mostar en Blagaj begon vanochtend, zondag 29 juni, met een beetje uitslapen. Deze eerste etappe naar de tussencamping bij Mostar was namelijk niet zo lang: ongeveer 60 km. Het was geen bijzondere route, maar we reden wel langs de Neretva-rivier, wat af en toe mooie uitzichten gaf. Helaas waren veel parkeerplaatsen langs de rivier bezaaid met afval. Daardoor werden de uitzichten ineens een stuk minder mooi. Ook de wind werkte niet mee, want die stond verkeerd. Daardoor was een koffiestop op een redelijk schone parkeerplaats geen optie. Bovendien had ik de storm in KroatiĆ« nog vers in mijn geheugen. Een herhaling van de wind die met de afsluitklep van de trap speelde, wilde ik voorkomen. Daarom besloot ik door te rijden naar Camping Lora in Mostar. Aankomst in Mostar: hitte en direct de schaduw in Rond twaalven kwam ik aan op Camping Lora. Nadat ik een plekje voor Monty had gevonden, combineerde ik mijn koffiestop met de lunch. Zo kon ik meteen even bijkomen in de schaduw na de warme rit. Daardoor werd het een rustig begin van deze etappe richting Mostar en Blagaj. Terwijl ik in de schaduw zat te lezen, werd ik ongemerkt lek gestoken door muggen. Helaas had ik dat op dat moment nog niet door. Na een tijdje kwam de zoon des huizes langs met een bakje watermeloen. Dat was een heerlijk welkom en hielp goed om af te koelen š. Verder heb ik die dag weinig gedaan. Ik begon aan vlog 4, kookte wat eten en keek wat tv. Blijkbaar had ik rust nodig na de enerverende eerste dag van de rit naar Mostar en Blagaj. Nog een korte etappe binnen de rit naar Mostar en Blagaj De volgende ochtend, 30 juni, begon ik de dag rustig met uitslapen, omdat de rit van vandaag nog korter was dan die van gisteren: ongeveer 25 km. Wel moest ik eerst boodschappen halen voor een paar dagen en tanken. Daarom duurde de rit uiteindelijk zoān 90 minuten. Zo kwam ik al rond 11.00 uur aan op de camping in Blagaj – P4N River Camp Aganovac. Hier besloot ik vier nachten te blijven, zodat ik tijdens de hitte lekker in de schaduw kon werken aan blog en vlog. Want ook hier was het flink warm. En zo sloot ik dit deel van de rit naar Mostar en Blagaj af. Schuilen voor de hitte tijdens de route richting Mostar en Blagaj Na aankomst parkeerde ik Monty en zette ik mijn stoel en tafel buiten in de schaduw neer. Eerst genoot ik van een kop koffie, en later op de dag wisselde ik dat af met lezen op mijn Kindle en werken op mijn laptop. Door de hitte zat een bezoek aan Blagaj er eigenlijk niet in. Na de lunch werkte ik verder aan vlog 4, zodat die nu bijna af was. En daarna las ik nog een stuk in mijn boek. Helaas bleek ik opnieuw een doelwit voor muggen en andere insecten. Het anti-muggenspul uit Nederland werkte hier nauwelijks ā¹. Daarom vroeg ik de campingeigenaar om advies. Die gaf me meteen een anti-jeukcrĆØme, die gelukkig veel beter werkte dan Prikweg. Ook stak hij citronella-spiralen aan om de insecten op afstand te houden. Die spiralen deden me denken aan Malawi, waar we ze ook gebruikten. Tevens gaf hij me een paar muggenlampen die ik ook mocht uitproberen, wat fijn was met al die vervelende muggen. Werken in de schaduw met muggen als onuitgenodigde collegaās Vandaag, dinsdag 1 juli had ik een volledige kantoordag, maar dan wel eentje buiten in de schaduw. De hele ochtend werkte ik aan vlog 5, die inmiddels live staat š. Daarna gebruikte ik de middag voor het afmaken van blog 2, waarna die de volgende dag online kon. Later, aan het einde van de middag, liep ik nog naar de apotheek en supermarkt voor anti-jeukcrĆØme, muggenspiralen en een aansteker. Dan had ik een voorraadje voor onderweg. En kon ik de spiralen blijven gebruiken als ik buiten zat. Ondertussen zaten mijn benen inmiddels volledig onder de muggenbeten. Omdat ze flink jeukten, krabde ik ze helaas ook open. Helaas horen muggen blijkbaar gewoon bij deze periode van de reis. Zo warm dat niets meer lukt Op 2 juli was het ongeveer 35Ā°C, vergelijkbaar met de temperaturen in Nederland. Volgens de voorspellingen zou het nog een aantal dagen zo mega, super warm blijven. Daardoor zag elke dag er ongeveer hetzelfde uit, want het was simpelweg veel te heet om iets te ondernemen. Een onverwachte onderbreking van de rit naar Mostar en Blagaj En dan is het ineens zondag 13 juli. Blijkbaar ben ik een paar dagen vergeten te beschrijven toen ik in Blagaj was. Maar goed, daar ben ik dan ook de camping niet af geweest vanwege de tropische hitte. Op 4 juli moest ik terug naar Sarajevo omdat ik onverwacht naar Nederland moest vanwege een sterfgeval. Dus nam ik contact op met Camping Sarajevo met de vraag of Monty daar mocht blijven tijdens mijn verblijf in Nederland. Gelukkig was dat geen probleem. En het gaf mij veel rust omdat ik wist dat hij veilig stond. Op 6 juli vloog ik naar Schiphol en nam daarna de trein naar Eindhoven, waar mijn broertje me ophaalde. Ik bleef bij hem tot mijn terugvlucht op 12 juli. Omdat er geen directe vlucht was, moest ik beide keren overstappen in Wenen, wat zorgde voor lange reisdagen. Met als gevolg dat ik de 13e pas rond 00.30 ās nachts weer op Camping Sarajevo was. Daarom heb ik deze dag gebruikt om uit te rusten van de lange reisdag en om mijn nieuwe GoPro microfoons in te stellen. Hierdoor zijn er hopelijk vanaf nu geen geluidsproblemen meer. Terug in Sarajevo en meteen aan de slag met een waterlek Nu dan eindelijk naar vandaag, 14 juli, een dag waarop ik na die vermoeiende en emotionele dagen weer verder kon met het vervolg na de rit naar Mostar en Blagaj. Als gevolg van die inspannende
Gravel, afgronden en wilde paarden: 4WD-avontuur op BjelaŔnica-plateau
Rit naar Lukomir, BosniĆ«: Sarajevo achter ons, bergen in zicht Rit naar Lukomir, BosniĆ« begint vanochtend 28 juni. Het is een mooie zonnige dag om Ć©Ć©n van de meest authentieke dorpjes van BosniĆ« Herzegovina te bezoeken: Likomar. Het dorp ligt heerlijk hoog in de bergen op het Likomar plateau.Echter, voordat we naar Likomar konden vertrekken, moest ik eerst nog wat dingen regelen. Dus vulde ik de watertank, betaalde de camping, tankte, haalde geld uit de muur en deed boodschappen. Gelukkig lagen de Hipermarkt Bingo, het benzinestation en de ATM dichtbij Camping Sarajevo, Wat het lekker handig maakte š. Verdwaald en gevonden: keuzes maken richting bergdorp Lukomir De eigenlijke rit naar Lukomir begint pas echt rond 10 uur, want toen waren alle boodschappen gedaan. Eindelijk konden we Sarajevo uitrijden, de bergen in. Het eerste stuk ging gewoon over asfalt. Maar bij het Olympische skigebied BjelaÅ”nica (1984) was de gps niet heel duidelijk. Daarom vroeg ik in een hotel en outdoorwinkeltje om hulp. Dit gebeurde nadat ik al een paar keer verkeerd was gereden š. Ik denk dat ik daar zoān 45 minuten mee verdaan heb.Nu ja, niet helemaal, want met de meid in de outdoorwinkel had ik een leuk gesprek. Ze bleek studente IT te zijn, en we praatten over haar studie, dromen en reizen. Bovendien gaf ze me twee opties om bij Lukomir te komen. Waardoor ik nu wist welke kant ik op moest voor Lukomir. Smalle wegen en 4WD-uitdagingen richting Lukomir, BosniĆ« Uiteindelijk koos ik voor de optie waarvan het eerste gedeelte asfalt zou zijn, wat me prettiger leek. Bij de andere mogelijkheid moest ik een heel smalle weg nemen, vol gaten en heel steil omhoog vanuit bijna stilstand. Dus besloot ik voor de eerste met gedeeltelijk asfalt optie te gaan. Die kwam uiteindelijk ook op dezelfde gravelweg naar Lukomir uit. Tijdens deze rit naar Lukomir, BosniĆ«, over de smalle bergwegen merkte ik goed hoe uitdagend de route was. En tegelijkertijd genoot ik volop van de fantastische uitzichten onderweg. Gravel, afgronden en avontuur tijdens de rit naar Lukomir, BosniĆ« Vanaf het moment dat ik het gravel bereikte, reed ik regelmatig over stukken weg die tegen of net buiten mijn comfortzone lagen. De weg was erg smal en vaak steil omhoog. Waarbij aan Ć©Ć©n kant een afgrond lag. Bovendien bestond de weg uit gravel en losse grote stenen. Soms zat er veel hoogteverschil tussen de linker- en rechterkant van de weg. Hierdoor zat ik soms 30 cm hoger of lager aan de ene kant dan aan de andere. Op die momenten zat mijn hart soms echt in mijn keel, want dat vind ik nog steeds best eng. Ook gingen we af en toe glijdend en schuivend door de bochten, omdat de behoorlijk grote stenen los lagen. 4WD aan en gaan met die banaan š Tijdens de rit naar Lukomir, BosniĆ« reed ik vandaag voor het eerst bijna de hele dag in 4WD. Daarbij stond ook nog de extra powerknop aan. Wat echt nodig was tijdens deze rit naar Lukomir. Boven de 2e versnelling ben ik niet uitgekomen. En zelfs die gebruikte ik nog maar heel af en toe. Pas op de terugweg van Lukomir, toen we weer asfalt hadden, kon ik de 2e en 3e versnelling gebruiken. Kortom, de snelheid kwam denk ik niet boven de 15 km per uur op de gravel- en rotsstukken. Uiteindelijk heb ik tijdens deze rit naar Lukomir, BosniĆ«, 85 km afgelegd in een uurtje of 9, inclusief stops. Rustmoment in de bergen: simpel en puur Na mijn aankomst in Lukomir heb ik koffie gedronken in een klein, eenvoudig restaurantje. Daar stonden zelfgemaakte houten banken met kleden als zitplaatsen. Daarna ben ik door het dorp gelopen en kreeg ik een grote schaapshond als vriend. Het was een lieve, vriendelijke hond, maar hij had helaas geen staart en oren meer ā¹. Nu ja, hij had alleen nog een stompje. Een herdershond met een verhaal: rauwe realiteit in de bergen De reden dat de oren en staart worden afgesneden (gecoupeerd) bij de Bosnische Tornjak (herdershond) is om ze te beschermen tijdens hun werk. Want deze herdershonden beschermen de kuddes tegen wolven en beren. Omdat oren en staarten kwetsbare lichaamsdelen zijn bij een bijtgevecht, worden ze ingekort om te voorkomen dat de hond ernstig gewond raakt of doodbloedt. Helaas wordt dit in veel plattelandsgebieden nog steeds gezien als een noodzakelijke ingreep voor de veiligheid van de hond.Deze lieve hond liep gezellig een stukje met me mee. Zo kon ik hem knuffelen en zijn koppie kroelen. Ik denk niet dat hij dat vaak meemaakte, want hij keek oh zo zielig uit zijn ogen. Wat het knuffelmoment tijdens de rit naar Lukomir, BosniĆ« extra bijzonder maakte. Even terug in de tijd tijdens de rit naar Lukomir, BosniĆ« Het was echt de moeite waard! Ik vond het prachtig. Zo waren er supermooie vergezichten, de nodige schaapskuddes en zelfs groepjes wilde paarden onderweg š tijdens de rit naar Lukomir, BosniĆ«. Ook Lukomir zelf was tof om te zien. De huizen waarin mensen woonden, zagen eruit zoals we ze kennen van huizen die 50 Ć 100 jaar geleden werden gebouwd. Voor verwarming gebruikten ze de houtkachel en ook het koken gebeurt veelal op hout. Duits of Engels spreken de meeste mensen hier niet. Vandaar dat ik vandaag Google Translate gebruikte om te communiceren. Slaapplek zoeken op het BjelaÅ”nica-plateau tijdens de rit naar Lukomir, BosniĆ«: wind werkt tegen Na het verkennen van het dorp ben ik teruggelopen naar Monty. Omdat het al 15.30 uur was, besloten we door te rijden. Ā We zochten naar of een plekje op het plateau, of Ć©Ć©n van de P4N-plekjes die ik had gemarkeerd op de route voor de rit naar Lukomir, BosniĆ«. De route vanuit Lukomir terug naar de asfaltweg was zeker zo heftig als de heenweg. Helaas stond de wind volledig verkeerd, waardoor we geen geschikt plekje op het plateau vonden. Daarnaast was er op de wel geschikte plaatsen geen ruimte om Monty te keren. Niet alles loopt volgens plan: door naar de back-up Uiteindelijk zijn we
Vanlife in Bosniƫ: van watervallen in Jajce naar de straten van Sarajevo
Start van de dag tijdens Vanlife in BosniĆ« Vanlife in BosniĆ« bracht me deze keer van het historische Jajce naar het levendige Sarajevo. De route liep langs rivierpaden, bergwegen en kleine dorpen. Op maandag 23 juni begon de dag rustig, want ik stond pas na achten op: toen het nog lekker koel was. Al snel werd het veel warmer dan gisteren. Er stond toen een lekker windje, maar vandaag helaas niet. Terwijl ik dit typ om 20.00 uur, is het nog altijd 25Ā°C. Na mijn ochtendritueel wat bestond uit een bucket bath en tandenpoetsen was het 9.30 uur. Tijd om Jajce in te lopen. De camping P4N #34493 (70101) Jajce Auto Camp, Ā ligt er vlakbij. En van mijn Nederlandse buurtjes wist ik dat een paar honderd meter vanaf Jajce Auto Camp een pad langs de rivier loopt, dat me mooi naar de oude stad van Jajce zou brengen. Super dus! Langs rivierpaden en oude straatjes in Jajce Bij de muren van het fort liep ik terug naar de weg en ging via de toegangspoort Jajce binnen. Ik bekeek de oude stadsmuren en liep door smalle straatjes met kleine kasseien, langs de ruĆÆne van de SintāMariakerk van Jajce. De kerk werd in de 12 e eeuw gebouwd maar veel is er behalve een paar half overeind staande muren niet meer van te zien. Lukeās Tower die later, 15e eeuw, ernaast is gezet is nog wel grotendeels intact. Na het bezoek aan de kerk dwaalde ik nog wat meer door het stadje. Daarna was het tijd om naar de waterval te lopen, maar ik ben niet helemaal naar beneden gelopen. Want vanuit een hoger liggend straatje had ik een mooi uitzicht en hoefde ik geen entree te betalen š. Langs de kant van de weg stonden souvenirwinkeltjes die duidelijk lieten zien dat dit een toeristisch stukje van de stad was. Toch voelde het nog rustig en ontspannen, omdat ik op mijn eigen tempo kon wandelen. Koffie, lunch en ontspannen momenten tijdens Vanlife in BosniĆ« Na dit ochtendrondje was het tijd voor een koffiepauze, dus liep ik terug naar de hoofdstraat voor een cappuccino. Daarna liep ik nog wat rond en besloot ik te lunchen bij een restaurant dat uitsluitend Bosnisch eten serveerde: Restoran Stari grad. Het gebouw dateerde uit de 17e eeuw en was goed onderhouden en warm aangekleed. Op het terras op de eerste verdieping genoot ik van een heerlijke Bosnische pot met zelfgebakken brood. Deze Bosnische pot lijkt op Hongaarse goulash, en ook smaakte mijn tweede cappuccino er erg goed bij š. Het leuke was dat de hele maaltijd maar ā¬7,– kostte. Kortom een tof lunchmoment tijdens Vanlife in BosniĆ«. Terug naar de camping, met de rivier aan mijn zijde Daarna liep ik terug naar de camping, opnieuw via een stukje langs de rivier. Bij Monty aangekomen pakte ik de boodschappentas en deed alvast boodschappen bij de Bingo supermarkt, die tegenover de camping ligt. Zo hoef ik morgen, voor vertrek, alleen nog verse producten te kopen. Vandaag ga ik ook wat eerder naar bed dan gisteren, want morgen willen Monty en ik op tijd vertrekken. We hebben dan ongeveer 180 km af te leggen naar Sarajevo. Van mijn Nederlandse overbuurtjes hebben we Camping Sarajevo doorgekregen ā onze eindbestemming morgen! De camping heeft prima sanitair en ligt ideaal om Sarajevo met de trein te bezoeken. En dat is iets wat ik altijd fijn vind een camping die niet midden in de stad ligt. Kort info stukje: De Sint Mariakerk van Jajce (Crkva svete Marije) De SintāMariakerk van Jajce (Crkva svete Marije) is een van de meest bijzondere middeleeuwse monumenten van BosniĆ« en Herzegovina. De kerk werd in de 12e eeuw gebouwd en groeide uit tot een belangrijk religieus centrum. Daarom speelde zij een grote rol binnen het Bosnische koninkrijk. Bovendien werd hier in 1461 Koning Stjepan TomaÅ”eviÄ, de laatste koning van BosniĆ«, gekroond. Hierdoor vormt de site een directe herinnering aan het einde van de Bosnische onafhankelijkheid. Later werd naast de kerk de Toren van SintāLucas gebouwd, waardoor beide structuren samen een opvallend architectonisch geheel vormen. Hoewel het complex door branden en oorlogen zwaar werd beschadigd, bleef een indrukwekkende ruĆÆne over. Wat de plek zo sfeervol maakt, is dat de ruĆÆnes nog steeds de contouren van de middeleeuwse kerk tonen, terwijl de toren erboven uitrijst. Daarnaast zijn sporen van verschillende perioden zichtbaar, waardoor bezoekers goed kunnen zien hoe de geschiedenis zich hier heeft opgebouwd. Zo ontstaat een plek waar de ontwikkeling van Jajce op een heel tastbare manier zichtbaar wordt. Vroege start in Jajce: klaar voor vertrek Door de goede nachtrust stond ik vanochtend, 24 juni, uitgerust tegen 6.15 uur op. Ondanks dat het afgelopen nacht een stuk warmer was dan de nacht ervoor, begon ik direct met water koken voor mijn ābucket bathā en om een kop thee te zetten. De dag beginnen zonder thee is geen goed idee š. Toen nogmaals de route gecheckt en vervolgens mijn boodschappentas gepakt voor de verse producten die ik nog nodig had. Op weg naar de Bingo keek ik meteen of er iemand bij de receptie was, want ik had nog steeds niet betaald. Gelukkig was er deze keer iemand aanwezig! Totale kosten: ā¬24 voor 2 nachten. Na betaald te hebben, deed ik mijn inkopen en ruimde alles op. Nu waren we klaar voor vertrek een tikkie later dan ik had gehoopt 9.00 uur i.p.v. 8.30 uur. Bergwegen, haarspeldbochten en uitzicht De wegen waarover we reden vandaag waren relatief makkelijk. Aan het begin reden Monty en ik over bergwegen met haarspeldbochten. En hadden we mooi uitzicht over valleien. Zo klommen en daalden Monty en ik. Voor onze koffiestop kwam ik een parkeerplaats tegen met mooi uitzicht. Let wel, je moet hier wel alleen naar het uitzicht kijken, want er lag veel rommel in de berm. Later, in de tweede helft van de rit, werd het vlakker en lagen de dorpjes en stadjes dicht bij elkaar. Tenslotte gingen de laatste kilometers voordat we Sarajevo bereikten over een tolweg. Om in Sarajevo over te
Etappe van de reis – Željava Airbase, watermolens en bergwegen
Voor dag en dauw op pad ā de bergen roepen tijdens deze etappe van de reis Deze etappe van de reis begon op 19 juni, vroeg in de ochtend, omdat ik de ergste hitte wilde vermijden tijdens het rijden. Om 6.00 uur verliet ik mijn warme bed en rond 8.00 uur was ik onderweg door de bergachtige omgeving, waar de stilte van de vroege ochtend nog over de weg hing. In het begin had ik helaas een afslag gemist en dus met wat keren tenslotte de juiste weg ingereden. Zodat Monty en ik alsnog op de geplande route uitkwamen. De start van deze etappe ā Pecinski Park uitrijden ā ging over erg smalle en af en toe redelijk overgroeide weggetjes. Maar eenmaal op de grotere weg ging het weer vanzelf. De verlaten Željava Airbase: een bijzondere stop op dit deel van onze tocht Voor ik er erg in had, was ik aangekomen bij verlaten Željava Air Base. Dit is een luchtmachtbasis die op de grens van KroatiĆ« en BosniĆ« Herzegovina ligt. Deze militaire basis is gebouwd in de berg Gola Plijeevica. En was ooit de grootste luchtmachtbasis van YugoslaviĆ« en Europa. Deze militaire basis was ooit de grootste luchtmachtbasis van YugoslaviĆ« en Europa. Tegenwoordig wordt Željava Air Base gezien als een van de meest indrukwekkende verlaten militaire complexen van Europa. Het verlaten complex geeft een rauw beeld van een periode uit de Europese Koude Oorlog. Hij trekt dan ook vooral reizigers aan die op zoek zijn naar bijzondere en minder bekende plekken. Hierdoor trekt de locatie vooral urbex- en geschiedenisreizigers aan. Hier aangekomen heb ik eerst de Douglas DCā47 bekeken en gefilmd ā veel graffiti aan de buitenkant en de binnenkant grotendeels leeggehaald. Daarna dronk ik koffie in het cafeetje ernaast. Vervolgens reden Monty en ik tijdens deze etappe van de reis naar ingang 1 van het tunnelcomplex. Hier is een staart van een vliegtuig in de berg gebouwd zodat vliegtuigen, MIGās, vanuit de berg direct naar de startbaan konden rollen. Helaas was Monty net te hoog om onder de tunnelstaart te parkeren ā¹, dus zette ik hem ervoor. Zelf ben ik nog even de bergtunnel ingelopen, maar het was er erg donker en rook het niet prettig. Want er reden veel motorrijders rond en al die uitlaatgassenā¦. niet erg fijn. Ā Daarom ben ik snel weer terug naar buiten, naar Monty, gegaan. Daarna Monty gestart en zijn we via dezelfde weg terug naar de hoofdweg gereden. Grensovergang naar BosniĆ« en Herzegovina De tweede grote stop vandaag, tijdens deze etappe van de reis, was de grensovergang van KroatiĆ« naar BosniĆ«āHerzegovina. Het was een oude grensovergang met weinig wachttijd. Hier kreeg ik zelfs een mooie stempel in mijn paspoort š. Vanaf de grens was het nog zoān 45 minuten naar BihaÄ, waar ik wat geld uit de muur haalde en boodschappen deed bij Bingo. Una National Park en Strbacki Buk in deze groene fase van de tocht Vanuit BihaÄ vervolgde Monty en ik onze dagetappe naar de Strbacki Buk watervallen in Una National Park. Het park staat bekend om zijn groene rivierkloof en de meerdere watervallen langs de route. Om bij Strbacki Buk te komen reden we ongeveer 20 kilometer over een gravelweg die op sommige stukken matig onderhouden was. Daardoor gaf het landschap hier en daar de indruk dat de natuur de weg langzaam terug wilde winnen. De watervallen zelf waren mooi, maar ze maakten op mij minder indruk dan andere watervallen die ik tijdens deze reis heb gezien. Zo vond ik de Slap Kozjak waterval in SloveniĆ« bijvoorbeeld indrukwekkender. Strbacki Buk is zonder twijfel een fraaie plek, maar vergeleken met enkele andere natuurlijke hoogtepunten op deze reis sprong hij er voor mij minder uit. Op weg naar de volgende halte Tenslotte reden we vanuit hier door naar Camping Status Quo in Kulen Vakuf, waar ik uiteindelijk 3 nachten bleef, tot en met 22 juni. Zo kon ik een paar dagen lekker uitrusten van het reizen en alle indrukken van o.a. deze etappe van de reis verwerken. Nu hoefde ik alleen maar te ontspannen, lezen, aan mijn vlog werken en nieuwe plannen uitzetten voor de volgende delen van mijn route R&R op Camping Status Quo na een lange dag op pad Op de camping heb ik de eerste middag gelezen in de schaduw van Monty. De daaropvolgende twee dagen heb ik op het terras naast de rivier gewerkt aan mijn vlog en twee dagetappes voor AlbaniĆ« uitgezet. Verder heb ik gezelligĀ gekletst met een andere alleenreizende Nederlandse camperaarster en met de jonge meid die de camping opbouwde. Het was dus heerlijk rustig, de wcās en douches waren goed en ik heb er weer energie opgedaan. Korte info: Željava Air Base De Željava Air Base (Aerodrom Željava) is een van de grootste militaire vliegvelden die ooit in Europa zijn gebouwd en zonder twijfel de bekendste verlaten vliegbasis van KroatiĆ«. Gelegen op de grens met BosniĆ«-Herzegovina, nabij de Plitvicemeren, werd dit gigantische Joegoslavische complex in het geheim gebouwd tussen 1948 en 1968, midden in de Koude Oorlog. De bouw kostte naar schatting zoān 6 miljard dollar en maakte deel uit van een ambitieus defensieproject van het voormalige JoegoslaviĆ«. Het hart van de basis bevindt zich onder Mount PljeÅ”evica en bestaat uit enorme ondergrondse tunnels van ongeveer 16 meter breed en tot 12 meter hoog. Deze tunnels boden ruimte aan zoān 60 MiG-21 gevechtsvliegtuigen. Via een opvallende, staartvormige opening in de heuvel rolden de straaljagers vanuit de berg direct naar de startbanen. Tijdens de Joegoslavische oorlogen begin jaren 90 werd de basis grotendeels vernietigd. Vandaag zijn de verlaten startbanen, tunnels en een oude Douglas C-47 bij de ingang een indrukwekkende, ruige urbex-bestemming, waar zelfs een klein cafĆ© bezoekers ontvangt. Korte info: Una National Park en Strbacki Buk watervallen Una National Park ligt in het noordwesten van BosniĆ« en Herzegovina, langs de rivier de Una, die bekend staat om haar uitzonderlijk heldere, turquoise water. Het park werd opgericht in 2008 en beschermt een uniek karstlandschap met watervallen, stroomversnellingen, groene kloven en ongerepte bossen. De
Avonturen in Kroatiƫ beginnen: gravel, storm en grotten
Avonturen in KroatiĆ« beginnen met wallen, gravel en een grijze lucht Avonturen in KroatiĆ« begonnen voor mij met vermoeide ogen en een lichaam dat nog nadreunde van het offāroad rijden van gisteren. Op 16 juni werd ik rond 6.45 uur wakker. Niet vroeg voor mijn doen, maar na zoveel gravelkilometers voelde het als midden in de nacht. Ik deed het rustig aan tijdens het klaarmaken voor vertrek. In tegenstelling tot de afgelopen dagen was de lucht grijs en tegen de tijd dat ik wilde vertrekken vielen de eerste druppels al. Het begin van de rit verliep gelukkig soepel. Tot mijn verrassing was ik zĆ³ in KroatiĆ«. Bij de grensovergang hoefde ik niet eens mijn paspoort te laten zien. Toch voelde het vreemd om een officiĆ«le grens over te steken. We zijn zĆ³ gewend aan doorrijden tussen Nederland, Duitsland en BelgiĆ« dat een grens ineens weer āechtā voelt. Nummerplaten, bergen en het besef dat mijn avonturen in KroatiĆ« nu Ć©cht gestart zijn Eenmaal in KroatiĆ« veranderde het landschap niet echt ā nog steeds heerlijk tussen veel bergen met smalle wegen. Alleen de nummerplaten met HR verraadden dat mijn avonturen in KroatiĆ« nu echt begonnen waren. Ā Supermarktraadsels en Lidl logica Vandaag voor het eerst sinds Duitsland weer in een Lidl geweest. Die vreemd tegelijkertijd vertrouwd aanvoelt. Een paar verschillen zijn de hoeveelheid groenten en fruit ā die is beduidend minder dan in Nederland. Ook zijn er bijna geen kleine verpakkingen vlees te vinden en daar waar bij ons de kipfilet netjes per filet is gesneden is, zit hier de hele filet aan elkaar zodat je hem zelf in tweeĆ«n kunt delen. Brood zoals wij dat voorgesneden kennen, kunnen ze hier niet. Je koopt een brood ongesneden of je koopt broodjes. Wat wel tof was, was dat deze Lidl pretzels en pretzelbroodjes had. Dus er maar meteen twee gescoord š. Wat wel lastig is, is dat ik niets begrijp van de tekst die op de producten staat omdat dat allemaal in Kroatisch, Sloveens of een andere Slavische taal is. Maar goed na zoeken en plaatjes bekijken toch gevonden wat ik nodig had. Tjaā¦ ook dit soort supermarktraadsels blijken gewoon deel uit te maken van Monty en mijn avonturen in KroatiĆ«. Een slagboom, een smal pad en avonturen in KroatiĆ« die je niet plant Na de Lidl zijn Monty en ik via de nodige kleine weggetjes weer op een gravelweg uitgekomen. Naarmate we verder reden, zagen we het weggetje langzaam maar zeker smaller worden. Je kon ook zien dat er minder vaak verkeer over kwam doordat er grassen in het midden van de gravelweg groeiden. Na circa twintig kilometer lagen er met regelmaat grotere rotsblokken op de weg waardoor het rijden uitdagender werd. Op een mooie open plek, tussen de bomen, een koffiepauze ingelast en daarna de weg vervolgd naar het stuk dat ons weer op asfalt zou moeten brengen. Net voordat we de asfaltweg bereikten zat er een slagboom in de weg ā die op slot zat en waaromā¦ ik heb geen idee. De slagboom stond letterlijk 100 meter vanaf de asfaltweg waar ik op moest draaien. Onderweg was nergens iets aangegeven over deze afsluiting. Dus ja, dat was even een gigantische gggggrrrrrr! Terug over hetzelfde pad ā want avonturen in KroatiĆ« zijn nooit saai Omdraaien kon ik niet, dus ik moest een paar honderd meter achteruit. Terugrijdend ging het weggetje omhoog en omlaag, gelukkig zonder grote hoogteverschillen. Alsof dat nog niet genoeg was, kwamen er ook nog een paar bochten bij kijken. Maar goed, uiteindelijk kwamen Monty en ik op een T-splitsing waar ik hem kon draaien. Ik kan je wel verklappen dat dat stuk achteruit rijden gepaard is gegaan met de nodige peentjes zweten en af en toe een minder aardig woord uit frustratie. Zweet, frustratie en een T splitsing Op deze T-splitsing de auto stilgezet en gekeken of Monty en ik een andere weg konden nemen om die, vermaledijde, slagboom te vermijden.Ā Helaas was de enige optie omdraaien en de 40 kilometer terug rijden. Kortom: urenlang dezelfde gravelweg teruggereden en uiteindelijk weer bij het begin beland ā blijkbaar is āheen Ć©n terug over hetzelfde padā ook onderdeel van mijn avonturen in KroatiĆ«. Het enige positieve aan deze dag gravel rijden was dat het een mooie omgeving was en ik weer beter off-road heb leren rijden. Op de terugweg duurde het wel eventjes voor ik weer van de rust, stilte en een wegspringend hert kon genieten. Vastlopen, locals en GPS ellende Toen ik weer op de verharde weg zat, ben ik via een enkelbaans weg richting de kust gereden. Onderweg kwam ik door een dorp waar ik hopeloos vast kwam te zitten omdat de GPS daar niet goed functioneerde. Toen ik de hulp inriep van een ālocalā, gaf hij aan dat ik niet de enige ben die hier tegenaan liep. Dat deed me een tikkie beter voelen. Maar doordat ik inmiddels al behoorlijk moe was van het inspannende rijden, werd ik er niet echt vrolijker van. Aan de andere kant was ik wel blij dat ik niet de enige was die hier moeite mee had. Eindelijk stoppen: moe, leeg en toe aan rust Uiteindelijk door zijn aanwijzingen op de juiste weg terecht gekomen die me op de E65, oftewel de 8, kustweg bracht. Ik had willen rijden tot Senj maar besloot onderweg bij de eerste de beste camping die ik tegenkwam te stoppen. Ik was op! Dat werd uiteindelijk Autokamp āPunta Pivoleā. Storm, slaapgebrek en Montyās nachtelijke schommelshow Daar heb ik Monty naast de camper van Duitsers gezet met de kont in de wind om zo min mogelijk last van de storm te hebben. Desondanks ging Monty naarmate de avond en nacht die volgde steeds meer op en neer, doordat de wind draaide. En van slapen, daar kwam weinig van terecht. Want Monty besloot er een nachtelijke schommelshow van te maken, waardoor het soms net leek alsof we op zee dobberden. Avonturen in KroatiĆ« beginnen met storm, slaaptekort en een vroeg vertrek Doordat ik vanaf een uur of twee